İzmir ve çevresindeki bazı Osmanlı ve Beylikler Dönemi camilerinde mihrap ve minber yazıları

Türk Hat Sanatı örnekleri, mimari yapılarda genel anlamıyla kitâbeler şeklinde karşımıza çıkar. Kitâbe, yaygın kabule göre içeriği ne olursa olsun taş, tuğla, mermer, çini, ahşap, alçı, metal gibi malzeme üzerinde binalarda yer alan yazıların tümüne işaret eder. Genel tanımı yanında kitabe, işlevi ve bulunduğu mekana özel yazılarla da alt gruplara ayırabilen bir kavramdır. Mimari yapı ya da unsurlardır. Eserin aidiyetini, kim tarafından, hangi tarihte ve niçin yapıldığını, hangi ustaların çalıştığını, ne gibi tadil ve tamir gördüğünü belirten bilgileri içeren inşa ve tamir kitabeleri yanında ayrıca ayet-i kerimeler, hadis-i şerîfler, kelâm-ı kibâr, esma-ı hüsna vb. metinler de yaygın olarak kullanılagelmiştir. Bunlar yapım kitabelerinin metinleri içinde yer aldığı gibi, müstakil olarak mihrap, minber veya diğer yapı unsurları hatta mezar taşları üzerinde de sıklıkla görülmektedir. Ayrıca bir mimari eserdeki yazıların tamamı o eserin dini, tarihi, kültürel, ekonomik ve sosyolojik göstergesidir. Bu sebeple çalışmamızda yer alan yazıların tamamı kitâbe olarak tanımlanmıştır. İzmir'deki bazı tarihi camilerde, yazı çeşidi ve tasarım bakımından farklılık gösteren zengin hadis ve ayet örnekleri bulunmaktadır. Bu çalışmada İzmir merkezindeki bazı camilerde bulunan ayet ve hadis konulu hat örnekleri yazı özelliklerine göre ele alınacaktır. Burada Osmanlı Dönemine ait altı adet cami ile (Hisar, Kemeraltı , Başdurak, Kestanepazarı, Yalı, Salepçioğlu) Beylikler Dönemine ait Birgi'de yer alan bir adet cami (Birgi Ulu Cami) yazı özellikleri bakımından incelenmiştir. İncelenen hat örnekleri celi sülüs hattıyla ahşap ve mermer üzerine kabartma tekniğiyle yapıldığı görülmektedir. Yazılar kompozisyon bakımından düz (satır) veya istifli olarak uygulanmıştır. Kitâbelerin bazıları mermer renginde kalmış, bazıları ise varak altınlıdır. Varaklı olanların bazılarının zemin rengi kırmızı, bazıları siyah bazıları da renksizdir. Bu kitabelerde kullanılan yazıların özellikleri, yazı - mekan ilişkisi içinde örneklerle sunulacaktır.