İzmir-Gerence Körfezi su ürünleri yetiştiriciliğinin bulunduğu biyosistemlerde doğal radyonüklid zenginleşmesinin incelenmesi

Deniz ekosistemindeki doğal radyonüklidler üzerine yapılan çalışmalar sayesinde denizlerdeki besin zinciri ile radyonüklidlerin insanlara transfer mekanizması anlaşılabilir. Su Ürünleri Yetiştiriciliği (Balık, kabuklu deniz ürünleri ve su bitkilerinin yetiştiriciliği) dünya gıda ekonomisinin en hızlı büyüyen segmentleri arasında yer alır. Denizlerde ve göllerde ağ kafeslerde veya kara alanlarında yer alan havuzlarda insan kontrolünde yapılan balık üretmeye "Su Ürünleri Yetiştiriciliği" denir. İzmir-Gerence su ürünleri yetiştiriciliği ve özellikle ağ kafeslerde balık yetiştiriciliği ekonomik öneme sahiptir. Bu çalışmanın amacı farklı deniz canlılarındaki bazı doğal radyonüklidler (210Po ve 210Pb) ile su sıcaklığı, tuzluluk, klorofil-a seviyeleri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Bu nedenle midye örnekleri midye ağ torbaları kullanılarak balık kafesleri etrafında yetiştirilmiştir. Balık, denizsuyu, sediment ve planktonik organizma örnekleri İzmir-Gerence Körfezin de bulunan su ürünleri yetiştiriciliğinden toplanmıştır. Yetiştiricilik alanında izlemeye alınan midyelerin gelişim düzeylerinin her aşamasının izlenmesi farklı deniz organizmalarında radyonüklidlerin dinamik ve taşınmaları hakkında bilgi vermiştir. İzmir-Gerence Körfezinin bulunduğu biyosistemlerden alınan midye (Mytilus galloprovincialis), balık, denizsuyu, sediment ve planktonik organizma örneklerindeki doğal rayonüklid konsantrasyonları (210Po ve 210Pb) aylık olarak analiz edilmiştir. Su sıcaklığı, tuzluluk, klorofil-a da tayin edilmiştir. Farklı bir referans noktası olarak İnciraltı'nda çalışılmıştır. Örneklerdeki 210Po tayinleri 5,30 MeV enerjili alfalarından yararlanılarak yapılmış ve izleyici olarak 209Po (0,1 Bq mL-1) kullanılmıştır. Midyelerde maksimum büyüme ilkbahar-yaz aylarında meydana gelmiştir. İlbahar ve erken yaz dönemi boyunca diğer aylara göre daha yüksek 210Po ve 210Pb aktivite konsantrasyonu ve klorofil-a bulunmuştur. Bu durum ikbahar patlaması olarak adlandırılan plankton artışı ve ilkbahardaki atmosferik yağışların yansıması olabilir. En yüksek radyonüklid konsantrasyonu Mayıs ayındaki midye örneklerinde 210Po için 984±12 Bq kg-1, 210Pb için 200±5.0 Bq kg-1 bulunmuştur. Plantonik organizmalardaki 210Po ve 210Pb aktivite konsantrasyonları sırasıyla 32±5.0 Bq kg-1 ile 230±5.0 Bq kg-1 ve 10±3.0 Bq kg-1 ile 70±5.0 Bq kg-1 arasında değişmektedir. Sediment örneklerindeki 210Po ve 210Pb aktivite konsantrasyonları sırasıyla 32±2.2 Bq kg-1 ile 185±0.2 Bq kg-1 ve 30±2.0 Bq kg-1 ile 180±2.0 Bq kg-1 arasında değişmektedir. Örnekleme periyodu süresince alınan deniz suyu örneklerindeki ortalama 210Po ve 210Pb konsantrasyonları sırasıyla 68±5.0 Bq L-1 ve 23±5.0 Bq L-1' dir. En yüksek 210Po aktivite konsantrasyonu sırasıyla midye ve balıkların karaciğerinde 361±6.5 ve 25±0.2 Bq kg-1 olarak bulunmuştur. Elde edilen tüm veriler istatistiksel olarak kemometrik yöntem olan Temel Bileşenler Analizi kullanılarak değerlendirilmiştir.210Po ve 210Pb aktivite konsantrasyonları ile klorofil-a miktarları arasında önemli bir ilişki bulunmuştur (p<0.05). Anahtar Sözcükler: İzmir Gerence Körfezi, Su ürünleri yetiştiriciliği, midye, balık, plankton, sediment, klorofil-a, 210Po, 210Pb.