İzmir kentinin mekânsal ve toplumsal değişim sürecinde mübadillerin iskân alanları ve günümüzdeki dönüşüm dinamikleri: Eşrefpaşa/İzmir örneği

19.yüzyıldan itibaren Doğu Akdeniz'deki en önemli liman kentlerinden İzmir kent merkezinin yüzyıllardır nüfus dinamiklerini yönlendiren göç sürecinin mekânsal etkileri başta olmak üzere demografik, kültürel, ekonomik ve sosyolojik etkilerine değinilen bu çalışmada, mübadeleye odaklanılmıştır. Mübadele kapsamında Türkiye ve Yunanistan'da mekânsal, sosyolojik, ekonomik ve kültürel birçok alanda gerçekleşen bir dönüşüm süreci söz konusu olmuştur. Dönüşüm sürecini yönlendiren mübadeleye ait bilgi oluşumu ise Türkiye'de 1990'lı yıllara kadar gerçekleşememiştir. Oysa böylesi önemli bir evreye ilişkin veri oluşturan çokça belge bulunmaktadır. Tasfiye talepnameleri, sözlü anlatımlar ve mekânın kendisi bu noktada önemli kaynaklardır. Bu kaynaklar İzmir kentinin tarihi gelişimini anlamayı mümkün kılacak bir içerik yaratmakta olup, kentin bugünden geleceğe taşınmasına aracılık edecek her türlü karar ve strateji için de temel oluşturmaktadır. Bu doğrultuda çalışmada tasfiye talepnameleri üzerinden mübadillerin tayin edilen iskân alanları belirlenmeye çalışılmıştır. Mübadillerin kent merkezindeki ilk yaşam alanlarından ve kentin giriş kapılarından biri olan, kent merkezine eklenen bir göçmen yerleşimi niteliğindeki Eşrefpaşa semti ayrıntılı olarak incelenmiştir. Bu özgün incelemede 20.yüzyıla ait haritalar ve planlardan yararlanılmış, başta mübadil ve muhacirlerin yerleşimi ile oluşan ve göç mıntıkası niteliğini günümüze kadar koruyan Eşrefpaşa semtinin tarihi, demografik ve sosyo-kültürel karakterine ilişkin karşılaştırmalar ve bu doğrultuda morfolojik analizler yapılmıştır. Semtin mekânsal dönüşüm süreci, geçmişten günümüze incelenen göç temelli demografik değişimlerin fiziksel çevreyi etkileme biçimleri kapsamında, planlama pratikleri doğrultusunda irdelenmiştir. Böylece mekânsal ve toplumsal açıdan çok katmanlı olan Eşrefpaşa semtinin ihtiyaç, problem ve potansiyelleri irdelenmiş olup, kentsel kolektif belleğin önemli bir parçası olması nedeniyle, semtin plan kararları çerçevesinde sağlıklı bir kentsel yaşam sunarak kente eklemlenmesi gerektiğini vurgulanmıştır.