İzmir tarihi Kemeraltı Çarşısı bağlamında kent kimliği olgusu

Bu tez çalışması, İzmir Tarihi Kemeraltı Çarşısı'nın, İzmir kent kimliğindeki yerini tespit etmeyi amaçlamaktadır. Esasen, kentlere kimlik kazandıran asli unsurlardan biri kentlerin tarihi merkezleridir ve Osmanlı Coğrafyası için değerlendirildiği takdirde, bu merkezleri şekillendiren çarşılardır. O halde, İzmir özelinde Kemeraltı Çarşısı, kent kimliğinin oluşumuna ne tür katkı sağlamaktadır? Çalışma, bu araştırma sorusunun üzerine bina edilmiştir. Çalışmada öncelikle, kimlik, kolektif bellek, kolektif kimlik, kent kimliği, yer bağlılığı kavramlarına yer verilerek kavramsal çerçeve çizilmiştir. Sonrasında, Osmanlı Kentlerinin genel özellikleri verilmiş; Saraybosna, Üsküp, Halep ve Kahire kentlerinin tarihi merkezlerini oluşturan Başçarşı, Eski Çarşı, El Medine ve Han El Halili çarşıları özelinde, Osmanlı çarşılarının kent kimliklerindeki yeri değerlendirilerek ikinci bölüm oluşturulmuştur. Üçüncü Bölümde ise, kent kimliği bileşenleri üzerinden, çalışmanın araştırma alanını şekillendiren Kemeraltı Çarşısı'nın, kapsamlı bir portresinin ortaya konulması hedeflenmiştir. Bu doğrultuda, metinde geçen tüm kimlik ögeleri, araştırmacı tarafından yerinde tespit edilmiştir. Çalışmanın son bölümü ise, nitel yöntemle gerçekleştirilen alan araştırmasının tanıtımına ve bulguların değerlendirilmesine ayrılmıştır. Bulgular, Kemeraltı Çarşısı'nın toplumsal ve yapılaşmış ögeler bağlamındaki zenginliğine atıfta bulunarak çarşının, "İzmir'in kalbi" konumunda olduğuna işaret etmektedir. Katılımcılar, göç kaynaklı nüfus değişiminin, çarşıya olumsuz birtakım yansımalarına değinmektedir. Öte yandan tarihi dokusu, farklı inançların yüzyıllardır bir arada yaşıyor olması ve ticaretin ötesinde toplumsal yaşamın her sahasına nüfuz etmesiyle çarşı, kentin kolektif belleğinde yer edindiği anlaşılmaktadır. Çalışmanın, a) Kemeraltı Çarşısı esnafı, b) Kemeraltı Çarşısı'na ilişkin faaliyet yürüten araştırmacılar, c) Kemeraltı Çarşısı'yla ilişkili sivil toplum kuruluşu yöneticileri ve kent idarecilerinden oluşan, araştırma evreninin genişliğinden ötürü ve daha evvel çarşıya ilişkin nitel araştırma yöntemiyle bu kapsamda bir çalışma yapılmamış olmasından dolayı, özgün bir çalışma olduğu düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Kimlik, Kolektif Bellek, Kolektif Kimlik, Kent Kimliği, İzmir Tarihi Kemeraltı Çarşısı.