Jeostrateji ve jeopolitiğin ülke dışı politikalarındaki yeri ve Türkiye

176 ÖZET Bu çalışma; strateji, jeostrateji ve (ağırlıklı olarak) jeopolitik kavramlarını irdelemekte ve bu kavramların genel olarak ülke dış politikalarındaki, özelde de Türk Dış Politikasındaki yerini ortaya koymaya çalışmaktadır. Çalışmanın "Strateji, Jeostrateji ve Jeopolitik" başlıklı ilk bölümünde, konunun kavramsal bir çerçevesi çizilmeye çalışılmaktadır. Günümüzde de muğlaklığını koruyan strateji, jeostrateji ve jeopolitiğin ne olduğu birkaç cümle ile açıklanamayacağı için çalışmanın bu bölümünde kavramların etimolojik temeli ortaya konduktan sonra kavramlar hakkındaki farklı tanımlamalara yer verilmektedir. Strateji ve jeopolitik kavramlarının tarihsel süreçte nasıl şekillendiği, bu kavramların gelişmesine büyük katkıları olan düşünürlere de yer verilerek, ele alınmakta, siyasi coğrafya ve jeopolitiğin farklılıkları ortaya konduktan sonra jeopolitik teorilere geniş bir yer verilmektedir. Jeopolitik Teoriler: Soğuk Savaş Dönemi ve öncesi ve Soğuk Savaş Sonrası Dönem olarak iki başlıkta incelenmektedir. Böylesi bir ayrıma gidilmesinin sebebi, bu köklü değişimin hemen her alanda olduğu gibi jeopolitik teoriler üzerinde de etkisinin olmasıdır. İlk bölüm, Türk yazarların jeopolitik teorilerine yer verilerek tamamlanmaktadır. Çalışmanın "Jeostrateji ve Jeopolitiğin Ülke Dış Politikalarındaki Yeri" adlı ikinci bölümünde; coğrafi faktörlerin ülke dış politikalarındaki yeri kavramsal açıdan irdelenmekte, konunun somutlaştırılması bağlamında iki örnek ülkenin dış politikalarında jeostrateji ve jeopolitiğin yeri (je°P°litik teorilerin uygulamaya ne şekilde kılavuzluk ettiğini ortaya koyması açısından da) ele alınmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri ve Almanya gibi iki örnek ülkenin seçilmesinin sebebi, jeopolitiğin gelişiminde bu iki ülke düşünürlerinin177 ağırlıklı bir yeri olması ve bu iki ülkenin dış politikalarını bu kavramın gereklerine göre şekillendirmesidir. Çalışmanın "Türk Dış Politikası'nda Jeostrateji ve Jeopolitiğin Yeri" adlı son bölümünde, Türkiye'nin fiziki coğrafya bakımından konumu ortaya konduktan sonra jeostratejik ve jeopolitik konumu irdelenmektedir. Soğuk Savaş sonrası dönemde dünyada köklü değişimlerin yaşanmış olması ve yaşanan değişimlerin ülkelerin jeostratejik ve jeopolitik konumlarında kaymalar meydana getirmesi nedeniyle çalışmanın bu bölümünde, Türkiye'nin jeostratejik ve jeopolitik konumunun Soğuk Savaş sonrası dönemde geçirdiği değişim süreci genel hatlarıyla ortaya konmaktadırr. Nihai aşamada ise Türkiye'nin jeopolitik teoriler içindeki yeri ve ünlü düşünürlerin Türkiye'nin jeopolitik konumu konusundaki görüşleri gelecekte uygulamaya kılavuzluk etmesi bakımından incelenmektedir.