Kamu hastanelerindeki sağlık çalışanlarında örgütsel iklim, örgütsel ses-sessizlik ve örgütsel sinizm arasındaki ilişkilerinin değerlendirilmesi

Örgütsel iklim, çalışanların algıladığı çalışma ortamının özelliklerini yansıtan psikolojik bir atmosfer olarak tanımlanmaktadır. İletişim, destek, güven ve adalet gibi unsurlar örgütsel iklimin temel bileşenleridir. Örgütsel ses, çalışanların örgüte yönelik fikir, öneri veya endişelerini ifade etme istekliliği olarak açıklanırken, örgütsel sessizlik ise bireylerin bu ifadeleri bilinçli olarak bastırma ve geri çekilme durumudur. Çalışanların sessizliği çoğunlukla korku, çaresizlik ya da yönetim tarafından duyulmama algısıyla ilişkilidir. Öte yandan, örgütsel sinizm, çalışanların örgüte karşı olumsuz tutum geliştirmesi ve güvensizlik, alaycılık, umutsuzluk gibi duygularla kendini gösterir. Sinizm, genellikle tutarsız yönetim uygulamaları, etik dışı davranışlar ve adalet eksikliğinden kaynaklanmaktadır. Bu üç kavram, birbirini etkileyen dinamiklerdir; olumsuz bir örgütsel iklim çalışanların örgütsel sesini azaltırken, sessizliği ve sinizm düzeyini artırabilir. Buna karşın olumlu bir örgütsel iklim, çalışanların katılımını ve bağlılığını teşvik ederek sinizmi azaltabilir. Araştırma, İstanbul İl Sağlık Müdürlüğüne bağlı 10 kamu hastanesinde görev yapan 624 sağlık çalışanı üzerinde yürütülmüş ve örgütsel iklim, örgütsel ses-sessizlik ve örgütsel sinizm arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Verilerin analizinde korelasyon ve fark testleri kullanılmış; geçerlilik analizlerinde madde analizi, açıklayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yöntemlerine başvurulmuştur. Güvenilirlik analizlerinde Cronbach Alfa, CR ve AVE katsayıları hesaplanmıştır. Örgütsel iklim ölçeği için Cronbach Alfa katsayıları Faktör 1: 0,869; Faktör 2: 0,812 ve Faktör 3: 0,931 olarak tespit edilmiş; toplam ölçek güvenilirliği ise 0,852 bulunmuştur. Örgütsel ses-sessizlik ölçeğinde ise Faktör 1: 0,942; Faktör 2: 0,915 ve Faktör 3: 0,837 olarak hesaplanmış, toplam güvenilirlik 0,899 olarak belirlenmiştir. Sinizm ölçeği için yapılan güvenilirlik analizinde Cronbach Alfa katsayısı 0,939 olarak hesaplanmış ve yüksek güvenilirlik düzeyi tespit edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, katılımcıların sosyodemografik özellikleri örgütsel iklim, örgütsel ses-sessizlik ve sinizm düzeyleri üzerinde anlamlı farklılıklara yol açmaktadır. Cinsiyet açısından erkeklerin "Kalite ve Dış Odaklılık" boyutunda kadınlardan daha yüksek puan aldığı belirlenmiştir. Yaş grupları incelendiğinde, 40-60 yaş aralığındaki katılımcılar örgütsel iklim genel puanında ve "İlgi ve Denetim" boyutunda daha yüksek puanlara sahiptir. Eğitim durumu açısından, lisans, tıpta uzmanlık ve doktora mezunlarının örgütsel iklim alt boyutlarında ve genel puanlarında ön lisans mezunlarına göre anlamlı üstünlük sağladığı görülmüştür. Çalışma durumu açısından Tıp Hizmetleri çalışanlarının İdari Hizmetlerde çalışanlara kıyasla daha yüksek örgütsel iklim puanlarına sahip oldukları, nöbet usulü çalışanların gündüz çalışanlara göre tüm alt boyutlarda daha yüksek değerlere sahip olduğu saptanmıştır. Göreve göre ise hekimler ve hemşire-ebeler, diğer meslek gruplarına kıyasla anlamlı derecede yüksek örgütsel iklim puanlarına sahiptir. Örgütsel ses-sessizlik ve sinizm puanları açısından da yaş, eğitim, çalışma durumu ve mesleki deneyim önemli farklılıklar göstermektedir. Yaş grupları açısından, 19-24 yaş grubundaki çalışanların savunmacı ses-sessizlik ve sinizm puanlarının diğer yaş gruplarına göre daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Aynı yaş grubu, 40-60 yaş grubuna kıyasla pro-sosyal ses boyutunda daha yüksek puanlara sahiptir. Eğitim durumuna göre ise ön lisans mezunlarının pro-sosyal ses boyutunda diğer eğitim gruplarına göre daha yüksek puan aldığı belirlenmiştir. Çalışma durumu açısından idari hizmetlerde çalışanların sinizm puanları daha yüksek çıkarken, sadece gündüz çalışanların nöbet usulü çalışanlara göre daha yüksek sinizm puanlarına sahip olduğu görülmüştür. Çalışma süresi açısından 1 yıldan az süreyle çalışanların savunmacı ses-sessizlik puanlarının daha yüksek olduğu; 1-5 yıl çalışanların pro-sosyal sessizlik ve sinizm puanlarında anlamlı farklar oluşturduğu belirlenmiştir. Katılımcıların işten memnuniyet düzeyleri ve mesleği isteyerek seçme durumları da araştırma sonuçlarında belirleyici olmuştur. İşten memnun olanların, örgütsel ses-sessizlik alt boyutlarında ve sinizm ölçeğinde daha yüksek puanlara sahip oldukları tespit edilmiştir. Aynı şekilde, mesleğini isteyerek seçen çalışanlar, savunmacı sessizlik, pro-sosyal sessizlik, pro-sosyal ses ve sinizm puanlarında anlamlı derecede yüksek değerlere sahiptir. Araştırma sonuçları doğrultusunda, örgütsel iklimi iyileştirmek ve sinizm seviyelerini azaltmak amacıyla çeşitli öneriler geliştirilmiştir. Eğitim düzeyine uygun mesleki gelişim programları düzenlenmeli; yaş gruplarına yönelik iletişim kanalları geliştirilerek pro-sosyal ses teşvik edilmelidir. Çalışan memnuniyetini artırmak adına iş yükü dengelenmeli ve esnek çalışma modelleri uygulanmalıdır. Ayrıca, nöbet usulü çalışanlar için motivasyonu artıracak destek programları geliştirilerek örgütsel bağlılık güçlendirilmelidir.