Kamusal alanın dönüşümü ve rıza üretimi bağlamında kapitalist gözetim toplumu: Gloptikon

Kamusal alan, sivil toplum ve gözetim kavramları birbiriyle iç içe geçmiş kavramlardır. İletişimin biçiminde yaşanan değişim, söz konusu üç kavramı da derinden etkilemektedir. Müzakereye, düşüncelerin serbest ve eşit bir biçimde ifade edilmesine imkân tanıyan, statülerin ve ayrıcalıkların yok sayıldığı bir kamusal alan sivil toplumun olmazsa olmaz şartıdır. Antik Yunan ve Roma'da özel statülere sahip yurttaşlar tarafından uygulanan doğrudan demokrasi, modern demokratik toplumlarda yurttaşların katılım yetkilerini devrettikleri temsilciler tarafından yürütülmektedir. Kamusal alan ve sivil toplum kavramlarının olduğu her yerde, yöneten ve yönetilen kavramları da bulunmaktadır. Bunun sonucunda, ortaya iktidar ilişkileri çıkmaktadır. İktidar, sadece devlet iktidarı olarak düşünülmemelidir. İki ve daha fazla insanın bulunduğu her yerde iktidar ilişkilerinden söz etmek mümkündür. Günümüzde devletler ve kapitalist şirketler arasında kurulan ortaklığın bir sonucu olarak, kamusal alan feodalleşmektedir. Kamusal tartışmaya yön vererek iktidara yurttaşların taleplerini ve önerilerini sunma hak ve ödevi olan sivil toplum ise, giderek gözetim toplumuna dönüşmektedir. Gözetim toplumu yurttaşlara sürekli olarak sunulan güvenlik söylemiyle kendisine meşruiyet kazandırmaktadır. Güvenlik, gözetim için kabul edilebilir bir gerekçe olsa da; kapitalist şirketler tarafından çok farklı amaçlar için de kullanılmaktadır. Yurttaşlar, toplanan ve paylaşılan verileri bağlamında sınıflandırılmakta ve ayrıştırılmaktadırlar. Bunun sonucu olarak, yaşam tercihlerine kapitalist hegemonya tarafından yön verilmektedir. Artık sadece panoptik gözetimin uygulandığı bir çağın çok ötesindeyiz. Teknoloji, gözetim biçimlerindeki radikal değişimin hazırlayıcısı olmuştur. Yerel panoptikonun küresel çocukları olan süper-panoptikon, banoptikon, sinoptikon ve omniptikonun eş zamanlı bir şekilde uygulanmasının sonucunda; gizlenilmesi mümkün olmayan gloptikon ile yüzleşmek durumundayız. Anahtar Kelimeler: Kamusal alan, sivil toplum, gözetim toplumu, panoptikon, banoptikon, süper-panoptikon, sinoptikon, omniptikon, gloptikon