Karaağaç'ın (Ulmus Glabra Huds.) yapısal bağlantılılığının farklı iklim değişikliği senaryolarına göre modellenmesi

Amaç: Küresel ölçekte, biyolojik çeşitlilik sağlama ve karbon tutma bakımından değerli ekosistemler arasındaki ormanların, biyotik, abiyotik ve antropojenik etkenler nedeniyle sürekli değişim içerisinde olduğu görülmektedir. Bu süreçte, iklimin belirleyici bir rolü olduğu kabul edilmiştir ve iklim değişikliğine karşı biyolojik tepkilerin genel olarak habitat parçalanmasına neden olduğu bilinmektedir. İklim değişikliğinin türler üzerindeki etkileri, ekosistemlerdeki hassas dengeyi etkileyebilir. Bu nedenle, koruma planlamasının iklim değişikliğine uyum çerçevesinde bağlanabilirliği ve bununla ilişkili ekolojik süreçleri dikkate alması gerekmektedir. Bu çalışmada tüm Avrupa'da ve Batı Asya'da doğal yayılışa sahip Karaağaç'ın (Ulmus glabra Huds.) ekolojik bağlantısındaki değişime odaklanılmıştır. Bu çalışmada, şu sorulara yanıt aranmaktadır: 1. U. glabra'nın farklı iklim değişikliği senaryolarına göre günümüz ve gelecekteki potansiyel coğrafi yayılışı nasıldır?, 2. Farklı iklim senaryoları altında U. glabra'nın mevcut ve gelecekteki potansiyel habitatları arasındaki ekolojik bağlantının değişimi nasıl olacaktır?. Bu çalışmanın bulguları ile Türkiye'de doğal yayılışı olan U. glabra'nın gelecekte sürdürülebilmesi ve korunmasına yönelik güçlü stratejilerin belirlenebilmesi için detaylı bilgiler paylaşılmıştır. Bu bilgilerin, peyzaj ölçeğinde orman türlerinin yönetimi ve korunan alanların planlanması çerçevesinde teorinin pratiğe aktarılmasında altlık olarak nasıl kullanılabileceği tartışılmıştır. Materyal ve Yöntem: Çalışmanın ana materyalini ekonomik ve ekolojik açıdan değerli bir orman ağacı olan Ulmus glabra Huds. oluşturmaktadır. Hazırlanan veriler, mekânsal otokorelasyonunu önlemek ve biyoiklimsel değişkenlerle aynı ölçekte değerlendirilmesi bakımından 5 km olarak inceltilmiştir. Modelleme aşamasında toplam 402 varlık verisi kullanılmıştır. Çalışmanın amacı kapsamında, türün potansiyel ve gelecekteki xii dağılımlarında bağlantı sağlayan mekânsal birimlerdeki değişikliklerin; ekolojik niş modelleme, morfolojik mekânsal patern analizi ve bağlanabilirlik olasılığı indeksi (PC Index [Probability of Connectivity]) aracılığıyla değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bulgular: Yapılan analizlerde U. glabra'nın yayılışında gelecek projeksiyonlarına göre, çeşitli senaryolar altındaki farklı zaman dilimlerine bağlı olarak olumlu (kazanım), nötr ve olumsuz (kayıp) değişiklikler olacağı beklenmektedir. Türe ait habitat bütünlüğünün ve ekolojik bağlantıların sürekli bir şekilde azaldığı tahmin edilmektedir. Türün habitat uygunluğunun ise farklı senaryolar altında, gelecekte azalacağı görülmektedir. Sonuç: Bu çalışmada, Türkiye'de U. glabra'nın habitat uygunluğu, farklı iklim senaryoları ile modellenmiş ve sonuç olarak türün iklim değişikliğine duyarlı olduğu belirlenmiştir.Tüm iklim senaryolarında en önemli değişikliklerin 2061–2080 ve 2081–2100 yılları arasında meydana gelmesi beklenmektedir. Bulgular, türün yayılışının Türkiye'nin kuzey kesiminde özellikle Karadeniz kıyısı boyunca varlığını sürdüreceğine işaret etmektedir.