Karaçam ağaçlandırmalarında farklı aralama şiddetlerinin yağışın dispozisyonu, toprak nemi ve toprak suyunun bazı kimyasal özelliklerine etkisi

Bu çalışma, farklı şiddetteki aralama uygulamalarının karaçam (Pinus nigra) plantasyon alanlarında hidrolojik ve kimyasal süreçler üzerindeki etkilerini incelemiştir. Araştırmada yağışın orman ekosistemine giriş yolları olan orman altı yağışı, gövde akışı, toprağa ulaşan yağış, intersepsiyon, ölü örtü akışı, toprak suyu içeriği ve bu akış yollarından elde edilen su örneklerinin kimyasal özellikleri değerlendirilmiştir. Ayrıca aralamanın toprak sıcaklığı ve neminde potansiyel değişimlere yol açıp açmadığı da araştırılmıştır. Çalışmada iki farklı aralama uygulaması gerçekleştirilmiştir: Göğüs yüzeyinin %21 azaltıldığı mutedil aralama ve göğüs yüzeyinin %40 azaltıldığı kuvvetli aralama; bunlara ek olarak bir kontrol parseli bırakılmıştır. Her uygulama üçer tekerrürlü olacak şekilde yürütülmüş ve toplam dokuz parselde standart yağış ölçerler, gövde akışı ve ölü örtü akışı toplayıcıları, toprak suyu örnekleyicileri kurulmuştur. Toprak sıcaklığı ve nemi sürekli olarak izlenmiştir. Çalışma Ekim 2020 ile Eylül 2023 tarihleri arasında yürütülmüştür. Bu süre zarfında açık alanlarda yıllık ortalama 349 mm yağış kaydedilmiştir. Bunun %74,7'si kontrol parsellerinde, %80,2'si mutedil aralamada, %83,4'ü ise kuvvetli aralamada orman tabanına ulaşmıştır. Aralama şiddeti arttıkça orman altı yağışı, toprağa ulaşan yağış, ölü örtü akışı ve toprak suyu içeriği artarken, intersepsiyon oranı azalmıştır. Örneklenen suyun pH değerleri incelendiğinde, orman altı yağışın (6,23–6,28) açık alan yağışına (6,35) kıyasla daha asidik olduğu belirlenmiştir. Gövde akışı en düşük pH değerlerini (4,88–5,09) göstermiş, buna karşılık ölü örtü akışı (7,24-7,34) ve toprak suyu (7,53-7,55) örnekleri daha alkali bulunmuştur. Toplam organik karbon (TOC) düzeyleri bütün örnekleme türlerinde aralama uygulamalarına bağlı olarak değişim göstermiş, en yüksek TOC düzeyi ölü örtü akışında saptanmıştır. Yıllık TOC girdisi orman altı yağışında 32–40,8 kg/ha, ölü örtü akışında ise 83,5–118,8 kg/ha aralığında gerçekleşmiştir. Toplam azot (TN) düzeyleri yalnızca gövde akışı ve ölü örtü akışında uygulamalara bağlı farklılık göstermiştir. Ölü örtü akışında yıllık TN girdisi kontrol parsellerinde 6,0 kg/ha, mutedil aralamada 8,6 kg/ha ve kuvvetli aralamada 7,9 kg/ha olarak belirlenmiştir. Orman altı yağışında, açık alan yağışına kıyasla baz katyonlarının (Na⁺, K⁺, Ca²⁺, Mg2+) daha yüksek birikimi görülmüştür. Bunlar arasında Ca2+, hem ölü örtü akışında hem de toprak suyunda baskın katyon olmuş ve en yüksek akış kuvvetli aralama parsellerinde kaydedilmiştir. Toprak sıcaklığı verileri de uygulamalar arasında önemli farklar olduğunu göstermiştir. Ortalama maksimum sıcaklık kuvvetli aralamada 14,37°C, kontrol parsellerinde 14,36°C, mutedil aralamada ise 14,05°C olarak ölçülmüştür. Aylık ve mevsimsel analizler, 20 cm ve 40 cm toprak derinliklerinde toprak neminin kuvvetli aralama parsellerinde kontrol ve mutedil aralama parsellerine kıyasla önemli düzeyde yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Genel olarak, yarı kurak koşullarda yapılan aralama uygulamaları yağışın orman ekosistemine ulaşan miktarını artırmış, en belirgin etki kuvvetli aralamada görülmüştür. Dolayısıyla, karaçam plantasyon alanlarında toprak neminin iyileştirilmesinin hedeflendiği durumlarda kuvvetli aralama etkin bir silvikültürel uygulama olabileceği gibi, nemli ve yarı nemli iklimlerde geleneksel olarak kullanılan dikim aralıklarından daha geniş aralıklarla tesis yapılması da dikkate alınabilir.