Karkas et fiyatlarının box-jenkins modeller ile geleceğe yönelik kestirimleri: Tokat ili örneği

Hayvancılık sektöründe kırmızı et fiyatlarının gelecekteki seyri, üreticiler ve tüketiciler açısından büyük önem arz etmektedir. Özellikle Türkiye'de, hayvansal ürünlerin piyasalarında yaşanan belirsizlik, enflasyonist ortam ve ithalat baskısı gibi faktörler, bu konuda ihtiyacı artıran ana etkenler olarak öne çıkmaktadır. Gelecekteki fiyat tahminlerinin yapılması, bu beklentiyi karşılayabilir ve zaman serilerinin ekonometrik yöntemlerle analizi bu tahminlerde kullanılabilmektedir. Bu çalışmada; Tokat ilinde karkas et fiyatlarının ekonometrik yöntemlerle geleceğe yönelik kestirimlerin yapılması amaçlanmıştır. Bu amaca ulaşmak için ekonometrik analiz yöntemlerinden Box-Jenkins geleceğe yönelik kestirim yöntemleri kullanılmıştır. Bu kapsamda, Tokat ilinde 2018-2024 yıllarına ait karkas fiyatlarının zaman serisi analizi ile çözümlenerek, bu fiyatların 2025 yılı için tahmin edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın materyalini Piyasa Takip Sisteminden elde edilen veriler oluşturmuştur. Veri seti; 2018-2024 yılları arasında kesilen aylık dana, inek, düve ve tosun karkas fiyatlarından oluşmuştur. Verilerin tanımlayıcı istatistikleri yapılarak fiyat tahmininde Box-Jenkins modellerinden uyum iyiliği yüksek olan modelin parametreleri tahmin edilerek fiyat kestirimi yapılmıştır. Zaman serilerinin analizlerinde SPSS 25 paket programı kullanılmıştır. Yapılan zaman serileri analizi sonucunda dana, düve, inek ve tosun karkas fiyatları için en uygun modeller sırasıyla ARIMA (1,1,0) (0,0,0), ARIMA (3,1,0) (0,0,0), ARIMA (3,1,0) (0,0,0) ve ARIMA (0,1,0) (1,1,0) modeli olarak belirlenmiştir. Belirlenen ARIMA modelleri doğrultusunda karkas fiyatlarının 2025 yılı Mayıs ayına kadar kestirim sağlanmıştır. Kestirim sonuçlarına göre Türkiye'de Mayıs 2025 döneminde dana karkas 378.57 TL/kg, inek karkas 397.69 TL/kg, düve karkas 352.61 TL/kg ve tosun karkas 550.37 TL/kg' ulaşması tahmin edilmiştir. Sonuç olarak, zaman serisi analizinin geleceğe yönelik olarak dana, düve, inek ve tosun karkas fiyatlarının tahmininde kullanılabileceği ancak tahminlerin zaman içerisinde güncellenmesi gerektiği ve hem üretici hem de tüketicilerin ileriye yönelik yapacağı planlamalara katkı sağlayabileceği sonucuna varılmıştır.