Kastamonu, Çorum Hasan Paşa ve Süleymaniye yazma eser kütüphanelerinde bulunan bazı Kur'an cüzlerinin kitap sanatları (Tezhip ve cilt) bakımından incelenmesi

Türkler ilk olarak Orta Asya'da çeşitli eşyaları ve yüzeyleri süslemek için yapmaya başladıkları bezeme sanatını, Anadolu'ya kadar getirmişlerdir. Burada Selçuklular ve Beylikler Dönemi'nde geliştirerek bilhassa Osmanlı döneminde el yazması eserler üzerinde en mükemmel seviyeye ulaştırdıkları kitap sanatlarını, korumuş ve geliştirmişlerdir. Osmanlı'nın siyasi ve ekonomik gücüyle paralel bir gelişim sergileyen kitap sanatlarının kendinden önceki dönemlerin etkisinde devam ettiği görülmektedir. Osmanlı'ya başkentlik yapmış İstanbul, Bursa ve Edirne ile Selçuklu'ya başkent olmuş Konya gibi büyük şehirlerdeki kütüphanelerde çok güzel örnekleri bulunan kitap sanatları bezemeleri, özellikle el yazması Kur'ân-ı Kerimlerin cilt kapaklarında ve sayfalarında görülür. Osmanlı İmparatorluğunun en güçlü dönemi olan 15. yüzyılın ikinci yarısı ile 16. yüzyılın zengin kültür ve sanat ortamı içinde üretilen eserler, bu yüzyılın klâsik dönem üslubunun ürünleridir. Bu dönemde seferler sonucu Tebriz, Şiraz ve Herat' tan getirilen sanatçıların, kendi üsluplarını taşıyan sanat eserlerini Osmanlı saray nakkaşhanelerinde geliştirerek Osmanlı sanatına etki ettikleri görülmektedir. Tezhip ve cilt sanatı, özellikle Osmanlı döneminde kitapların süslenmesi hususunda önemli bir yere sahiptir. Bilhassa klasik dönem yazma eserlerinin, cilt ve tezhipleri tezyinatımızın geldiği noktayı göstermesi açısından oldukça önemlidir. Çalışmada cilt ve tezhip özellikleri bakımından klasik döneme ait olduğu düşünülen Kastamonu, Çorum Hasan Paşa ve Süleymaniye Yazma Eser kütüphanelerinde bulunan bazı Kur'ân-ı Kerim cüzlerinin kitap sanatları bakımından incelenerek üslup ve dönem özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. İki bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde; Kitap sanatları ana başlığı altında hat, tezhip ve cilt sanatlarının tarihi gelişimi içerisinde Osmanlı dönemi 15. ve 16. yüzyıl üzerinde durulmuştur. Ayrıca Osmanlı döneminde Mushaf kitabeti ve tezyinatının önemi anlatılmıştır. Cüzlerde kitap sanatlarımızdan olan minyatür ve ebru sanatı ile ilgili herhangi bir uygulama olmadığı için bu sanatlara yer verilmemiştir. İkinci bölümde, Tez çalışmasına esas teşkil eden el yazması cüzlerin genel özelliklerinin yanı sıra fotoğraflar üzerinden birebir yapılan çizimlerle birlikte yazmaların tezhip ve cilt özellikleri anlatılarak katalog bölümü oluşturulmuştur. Kastamonu, Çorum Hasan Paşa ve Süleymaniye kütüphanelerinde bulunan cüzler ayrı ayrı ele alınarak incelenmiş ve istinsah tarihi belli olan örneklerle karşılaştırmak suretiyle değerlendirilmiştir.