Katılımlı sanatlarda estetik deneyim ve anlam üretme süreci

Sanatın geçirmekte olduğu değişim ve dönüşümlerle birlikte estetik deneyim ve anlam üretme süreci de sorgulanan, yeni anlamlar yüklenen kavramlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Sanattaki farklı, yeni anlatım biçimleri bu kavramların yeniden irdelenmesini, değişik açılardan ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Günümüzde oldukça rağbet gören katılımlı sanat için de aynı durum söz konusudur. Katılımlı sanat izleyicinin rolünün değiştiği, pasif halden aktif hale geçtiği, sanatçı ile birlikte eserin üretimine dâhil olduğu, müdahale edebildiği ya da maruz kaldığı, yaşadığı bu deneyim sonucunda anlamlar ürettiği bir sürece işaret etmektedir. Bu süreçte yaşanan estetik deneyim, geleneksel olarak ele alınan estetik deneyimden farklı bir deneyime karşılık gelmektedir. Biçimci ve saf güzelliğe dayalı geleneksel bir deneyim yerini katılıma ve yaratmaya dayalı bir deneyime bırakmıştır. İzleyici artık katılımcı olmakta ve eser üzerinde daha çok etkisi bulunmaktadır. Bu katılım hali de deneyimin farklı boyutlarını ortaya çıkarabilmektedir. Bu araştırmada katılımlı sanatlarda yaşanan estetik deneyimin ve anlam üretme sürecinin nasıl gerçekleştiği araştırılarak hangi bileşenlerden oluştuğu yani katılımla birlikte yaşanan estetik deneyim ve anlam üretme sürecinin özü yakalanmaya çalışılmıştır. Bunun için amaçlı örneklem yöntemi kullanılmış ve iki farklı grupla, sanat eğitimi almakta olan üniversite öğrencileri ve halktan katılımcılardan oluşan toplamda 44 katılımcı ile katılımlı bir sanat etkinliği gerçekleştirilmiştir. Etkinlik sonrasında yarı yapılandırılmış görüşme formu eşliğinde katılımcılarla görüşmeler yapılarak yaşamış oldukları bu deneyimle ilgili görüşleri alınmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan fenomenolojik yöntem kullanılmış, görüşmeler analiz edilirken katılımcıların görüşlerini ön plana almak amacı ile betimleyici fenomenoloji tercih edilmiştir. Araştırma sonucunda katılımlı sanatlarda yaşanan estetik deneyimin; düşünce oluşturması, sorgulamaya sevk etmesi, bireye katkı sağlaması gibi açılardan bilişsel, iyi hissettirme, keyif alma, merak uyandırma, farklı, ilginç olma gibi açılardan duygusal, deneyimin bir parçası olunması, harekete geçirmesi, etkili olması gibi açısından eylemsel, toplumsal etkileşim sağlaması, farkındalık yaratması gibi açılardan da sosyal bir yapıya sahip olduğu görülmüştür. Anlam üretme sürecine bakıldığında ise katılımcıların deneyim esnasında seçtikleri konular, bunlarla ilgili ifadeler farklı olsa da, bu anlamda çoğul anlamlar ortaya konsa da anlam üretirken hem bilişsel hem de duygusal bir süreç söz konusu olmuş ve sosyal içerikli anlamlar üretmişlerdir. Katılımcılar bu anlamları üretilirken özellikle iki çıkış noktası üzerinde durmuşlar, toplumsal sorunlarla ilgili mesaj vermeye yönelik anlamlar ve kendi yaşantısından kaynaklı anlamlar ortaya koymuşlardır. Araştırmada yer alan iki farklı grup arasında yani sanat eğitimi almakta olan üniversite öğrencileri ile halktan katılımcılar arasında deneyimi ifade etmede ve anlam üretmede, seçtikleri konularda farklılıklar olsa da özünde aynı çıkış noktalarına yöneldikleri, görüşlerinin aynı bileşenlere işaret ettiği görülmüştür. Bu araştırma sonuçlarının farklı katılımcı grupları ile farklı yerlerde nasıl sonuçlar vereceği ise araştırmaya açık bir yan olarak önerilmektedir.