Keban ve Karakaya Barajı arası Fırat Nehri sediment ve su jeokimyası incelemeleri

Bu çalışma, Fırat Nehri kıyı sediment ve su örneklerinde ana, iz element ve sedimentlerin Sr-Nd izotopik bileşimlerini kapsamaktadır. Elde edilen bulgular, Fırat nehir sediment ve sularının kimyasal bileşimi üzerinde bölgesel litolojik birimlerin daha çok kimyasal ayrışma ve az oranda mekanik taşınmanın, önemli olduğunu göstermektedir. Nehir sedimentlerinde, hesaplanan eşik değerlerin Ag, Pb, Mn, Hg, Cu, Ba, Au, Mo, As ve Zn içeriği üzerinde, terk edilmiş Keban maden yatağı eski imalat pasalarının, fiziksel erozyon ve kimyasal ayrışma nedeniyle, etkili olduğunu göstermektedir. Neodimyum ve stronsiyum izotop bileşimleri, sırasıyla ‰ 0,7057− 0,7048 ve ‰ 0,512836−0,512654 değerleri aralığındadır. Nd izotop bileşimleri, neodiyumun, granodiyoritik kaynak kayaçlardan türediğini göstermektedir. Düşük Sr izotop bileşimleri karbonatça zengin meta-sedimenter kayaçların ayrışması esnasında kaynak kayalardan Sr'nin kaynaklandığını göstermektedir. 87Sr/86Sr ve Ca/Sr oranları, bölgenin subtropikal iklim koşullarında, evaporitik oluşumların geliştiğini düşündürmektedir. Düşük iyonik potansiyelli katyonlar (Ca, Na, Cd, Zn vb.) ince daneli fraksiyonlar (<75µm) üzerinde adsorbsiyon yolu ile zenginleşmiş olmalıdır. Bu nedenle, söz konusu metaller ve As'in, hidromorfik taşınma yolu ile hem nehir sedimentleri hem de suların kimyasal bileşimlerini değiştirdiği düşünülmektedir. Nehir sedimentlerindeki ağır metal konsantrasyonları (Au, Ba, Cr, Hf ve Zr), mekanik taşınma nedeniyle yüksektir. Bu çalışmada, nehir suyu ve sedimentlerin ortalama metal içeriği karşılaştırılmış ve bazı stabil (refrakter, sert ve yoğun) ağır metallerin (Ba, Cr, Hf ve Zr), nehir sularındaki içeriğinin, çalışılan nehir sediment içeriğinden, aşırı stabil olmaları yüzünden, daha düşük olduğu belirlenmiştir. Anahtar kelimeler: Fırat Nehri, jeokimya, izotoplar, sediment, su