Keçecizâde İzzet Molla dîvânlarında kozmik âlem ve zamân

İnsanoğlu var olduğundan beri kainâtı "yaşadığı dönemin imkanlarıyla" merak edip incelemeye çalışmış, incelemeleri sırasında bazen somut verilere ulaşıp tatmin olurken bazen de somut olmayan şeylerle karşılaşmış ve bunu da aklı ve mantığıyla çözümlemeye çalışmıştır. İnsanoğlunun bu merakı en fazla gökyüzüne olmuştur. Gökyüzünün gizemli hali, garip cisimleri, intizam içindeki hareketleri, günden güne devirden devire yeni şeylerin keşfi, insanoğlunu hayrete düşürmüştür. Gökyüzü bu cazibesiyle sadece bu alanla ilgilenen bilim insanlarını değil, her kesimden insanın ilgisini çekmeyi başarmıştır. Gökyüzünün bu gizemli hali, edebiyat dünyasında da yerini bulmuş, şair ve yazarlara ilham kaynağı olmuştur. Türk kültürünün derin bir geçmişi vardır. Her alanda olduğu gibi edebiyat alanında da bu durum değişmemiştir. Altı yüzyıldan daha fazla olan ve bu kültürün geçmişine ışık tutacak olan malzemelerden biri ise, Klasik Türk edebiyatı ürünleridir. Bu ürünleri anlayabilmek ve geçmişteki kültürümüz hakkında yeterince bilgi sahibi olabilmek için bu eserleri ve bu eserlerin müelliflerini iyice bilip incelemek gerekmektedir. Bu çalışma, Klasik edebiyatımızın önemli şairlerinden olan Keçecizade İzzet Molla ve divanları "Divan-ı Bahar-ı efkâr, Divan-ı Hazan-ı Asar" üzerine yapılmıştır. Keçecizade İzzet Molla, edebiyatımızın önemli şairlerindendir. Birçok araştırmacı onu "Klasik Türk edebiyatının son büyük şairi, en büyüklere en yakın" olarak kabul etmişlerdir. Molla'nın daha yakından tanınması ve edebiyatımızdaki yerinin tam olarak anlaşılabilmesi için divanlarının tahlil edilmesi önemlidir. Bu çalışmanın yüksek lisans tezi olması ve zamanın kısıtlı olması nedeniyle Molla'nın her iki divanında "Kozmik Âlem ve Zaman" kavramları tahlil edilmeye çalışılmıştır. Bu çalışma yapılırken daha önce yapılmış önemli tahlil çalışmaları incelendi. Bize rehber olan, çalışmamıza ışık tutan bu çalışmalar rehperliğinde çalışmamıza başladık. Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Keçecizade İzzet Molla'nın yaşadığı dönem, hayatı, sanatı ve eserleri çok detaya girilmeden incelendi. İkinci bölümde, Keçecizade İzzet Molla'nın divanlarında "Kozmik Âlem"i nasıl ele aldığı, hangi teşbih unsuru olarak kullandığı, detaylı bir şekilde tahlil edildi. Üçüncü bölümde ise Keçecizade İzzet Molla'nın divanlarında "Zaman" kavramını nasıl ele aldığı, neye benzettiği ve Molla'nın zamana olan bakış açısını detaylı olarak incelendi.