Kekik ve kakule esansiyel yağlarının antifungal etkisinin araştırılması

Mikotoksinler, bazı küfler tarafından üretilen gıdalarda yaygın olarak bulunan düşük molekül ağırlıklı ikincil metabolitlerdir. İnsan ve hayvan sağlığını tehdit etmeleri ve ekonomik kayıp meydana getirmeleri bakımından önemlidirler. Okratoksin A (OTA) Aspergillus ve Penicillium türleri tarafından üretilen önemli bir mikotoksindir. A. carbonarius, Aspergillus section Nigri üyelerinden olup okratoksin A üreticisi küflerden biridir. Son yıllarda dünya genelinde insan ve hayvan sağlığı için tehlike arz ettiğinden OTA'ya yönelen dikkat artmıştır. Mikrobiyal kontaminasyonun gıda kaynaklı hastalıklara yol açması ve gıdaların raf ömrünü düşürmesinden dolayı gıda güvenliği açısından önemli bir meseledir. Tüketiciler doğal, fazla işlem görmemiş, en az seviyede kimyasal koruyucu içeren gıda istemektedirler. Esansiyel yağlar doğal olmaları ve toksik olmamalarından dolayı doğal antimikrobiyal maddeler olarak kullanılmaktadırlar. Genel olarak, esansiyel yağlar küflerde misel büyümesini geciktirerek mikotoksin üretimini azaltmaktadırlar. Yapılan çalışmada Ege Bölgesi'nden toplanan kuru incirlerden izole edilen üç adet Aspergillus carbonarius (35-03X1, 39-04X4, 57-03D1) izolatının kekik (0,01; 0,03; 0,06; 0,09; 0,12; 0,15 µg/mL) ve kakule (0,3; 0,6; 0,9; 1,2; 1,5; 1,8; 2,1; 2,4; 3 µg/mL) esansiyel yağları ilave edilmiş ortamlarda gelişme ve 7, 10, 14 günlük inkübasyon sürelerinde OTA oluşturma özellikleri 0,97 su aktivitesinde ve 30°C'de araştırılmıştır. Çalışmada kullanılan kekik ve kakule esansiyel yağları yapılan ön deneme çalışmasında Aspergillus carbonarius'a karşı etkileri göz önünde bulundurularak seçilmiştir. İzolatların gelişme hızları Baranyi modeli ile hesaplanmıştır. A. carbonarius izolatlarının okratoksin A üretimleri mikotoksin ekstraksiyonu yapıldıktan sonra yüksek basınçlı sıvı kromatografisi ile belirlenmiştir. A. carbonarius 3904-X4 izolatının gelişimine karşı en yüksek inhibisyon zonlarını kekik ve mercanköşk esansiyel yağları, en düşük inhibisyon zonunu zencefil esansiyel yağı göstermiştir. 2,5 µL kekik ve mercanköşk esansiyel yağı kullanımda A. carbonarius 3904-X4 izolatı tamamen inhibe olmuştur. 35-03X1 ve 57-03D1 izolatları 0,09 µg/mL kekik esansiyel yağı konsatrasyonunda tamamen inaktive olurken, 3904-X4 izolatının tamamen inaktivasyonu 0,12 µg/mL konsantrasyonda kekik esansiyel yağı kullanımında gerçekleşmiştir. 35-03X1 ve 57-03D1 izolatları 0,6 µg/mL konsantrasyonda kakule esansiyel yağında tamamen inhibe olurken, 3904-X4 izolatı 0,9 µg/mL kakule esansiyel yağında konsantrasyonda tamamen inhibe olmuştur. Kekik esansiyel yağı kakuleye göre daha yüksek antifungal etki göstermiştir. En düşük minimum inhibisyon konsantrasyonu (MİK) 0,09 µg/mL kekik ve 0,6 µg/mL kakule esansiyel yağı ilavesinde elde edilmiştir. Her iki esansiyel yağ için en yüksek MİK değeri 3904-X4 izolatına karşı belirlenmiştir. Kekik için en yüksek MİK değeri 0,12 µg/mL ve kakule esansiyel yağı için 3,0 µg/mL olarak bulunmuştur. Minimum fungisidal konsantrasyon (MFK), yapılan çalışmada tüm yağlar ve izolatlar için MİK değerlerine eşit olarak belirlenmiştir. Kontrole göre izolatlar karşılaştırıldığında 0,01 µg/mL kekik esansiyel yağının kullanımında en hızlı gelişmeyi 3904-X4 izolatı göstermiştir. Bu izolatı sırasıyla 57-03D1 ve 35-03X1 izolatları takip etmiştir. İstatistiksel analiz sonuclarına göre de 3904-X4 ve 57-03D1 izolatlarına karşı 0,01 µg/mL konsantrasonunda yağ ilavesinin etkisi kontrolle aynı iken 35-03X1 izolatı için kontrolden farklıdır . 3904-X4 ve 57-03D1 kodlu izolatlar için yağın etkisi 0,03 ve daha yüksek konsantrasyonlarda kontrolden farklıdır. Kakule esansiyel yağının Aspergillus carbonarius izolatlarına karşı inhibisyon etkisi kekik esansiyel yağına karşı daha düşüktür. Kakule esansiyel yağı için en düşük gelişme hızı 1,05 mm/gün ile 57-03D1 izolatına karşı 1,2 µg/mL konsatrasyonda yağ kullanımında belirlenmiştir. 57-03D1 izolatı OTA üretimi bakımından kekik ve kakule esansiyel yağına karşı diğer izolatlardan daha dirençlidir. Kekik esansiyel yağı 3904-X4 izolatının OTA üretimi, çalışılan konsantrasyonlarda tamamen engellemiştir. Toksin varlığının belirlendiği durumlarda okratoksin A varlığı kontrole göre % 26,5- 99,83 arasında azalma göstermiştir. Çalışmada literatür bulgularına benzer olarak 3904-X4 izolatının kekik ve kakule esansiyel yağları bulunan ortamlarda diğer izolatları göre daha iyi gelişme gösterdiği belirlenmiştir.