Kelâm açısından inanç özgürlüğü ve irtidat

Bu çalışmada, kelam açısından inanç özgürlüğü bağlamında irtidat problemi ele alınıp değerlendirilmiştir. İnanç özgürlüğü, kişinin kendi iradesiyle istediği kutsala iman etmesi, istediği dini benimsemesi veya benimsememesidir. Bu özgürlük, serbest bir şekilde inanmayı, inancını açıklamaya zorlanmamayı ve inancından dolayı kınanmamayı gerektirmektedir. Nitekim iman; kalben inanmayı gerektiren, baskı ve zorlama olmaksızın özgür iradeyle tercih edilen ve teslimiyeti içinde barındıran bir olgudur. Kişinin istediği kutsala iman edebilmesi de yaratıcı tarafından ona tanınan en temel haklardan biridir. Yaratıcı, bu bağlamda doğru ve inanılması gereken, fıtrata uyumlu dini, insanlara peygamberleri aracılığıyla göndermiş ve tercih noktasında onları özgür bırakmıştır. Daha sonra insanların yaptıkları bu tercihlerin, ahirette değerlendirilme konusu olacağını da onlara bildirmiştir. İrtidat ise, klasik fıkıh kitaplarının ukubat bahsinde ele alınan, inanç olarak Müslüman olmayı seçmiş bir kimsenin daha sonra belirli sebeplerden dolayı, küfrünü açık bir şekilde ifade etmesi, ya da küfrü gerektirecek bir söz söylemesi veya bir davranışta bulunmasıyla açığa çıkan bir suç, olarak tanımlanmaktadır. Bu şekilde dinden dönen kimse ise mürted olarak anılmaktadır. Tezin genel kapsam ve konusu açısından, "dinde zorlama yoktur" ilkesi merkeze alınarak, inanç özgürlüğü bağlamında dinden dönen kimsenin akıbeti konusunda uygulanan cezai işlemlerin meşruluğu irdelenecektir. Bunun yanında özgürlük açısından yapılan tercihlerin, kınanma veya cezayı gerektirip gerektirmediği olgusu da izah edilmeyi bekleyen temel bir problemdir. Yine ek olarak, kişiye dine giriş noktasında tanınan özgürlüğün, dinden çıkma noktasında da tanınıp tanınmadığı incelecek ve kelâmi düşünce açısından bir değerlendirme yapılacaktır. Tarihsel süreç içerisinde bu problemin incelenmesinde ortaya çıkan en temel sorunların başında konunun, göz ardı edilmesi gelmektedir. Bu konu daha çok fıkıh kapsamı açısından incelenmiş, problemin metafiziksel yönleri ve teolojik boyutu eksik bırakılmıştır. Problemin bu açıdan incelenip kelami bir hüviyet kazanması, meselenin daha iyi bir şekilde anlaşılmasına katkı sağlayacağını ve ilgili soru işaretlerinin ortadan kalkmasına imkân tanıyacağına inanıyoruz. Anahtar Kelimeler: İrtidat, Dinden dönme, Mürted, özgürlük, Hürriyet, İrade, İnanç.