Kemalpaşazâde'nin Risâle fi Tekaddümi'l-İlleti't-tâmme `ale'l-ma'lûl adlı eserinin tahkik, tercüme ve değerlendirmesi

İslam Felsefesinin ana kaynaklarına ulaşmadan bu alanda yapılacak akademik çalışmaların temeli zayıf kalacaktır. Yapılacak çalışmaların bilimsel değerinin kayda değer bir noktaya ulaşabilmesi için ilk elden kaynakların kullanılması büyük önem arz etmektedir. Osmanlı bilim ve kültür tarihi büyük ölçüde el yazması eserler olarak kütüphanelerde çözümlenmeyi beklemektedir. Kemalpaşazâde'nin ?Risâletün fi Tekaddümil'- İlleti't-tammeti ale'l-ma'lûl? adlı eseri de bunlardan sadece biridir.Çalışmamız 15. ve 16. yy'da kâleme alınmış bir Risâle üzerinedir. Risâle metafiziğin temel problemlerinden birisi olan ?illiyet (sebeblilik)? problemini merkeze almaktadır. ?Tam illetin ma'lûlden önce geleceğine dair? yazılan Risâlede, Kemalpaşazâde Risâlenin tümü ele alındığında İslam Felsefesinde başlı başına araştırma ve incelemeye tabi tutulacak konulara değinmektedir. Ancak, çalışmamızın amacı bu konuları detaylı olarak ele almak olmadığından ?illet? ve bu kavram etrafında şekillenen görüşler derinlemesine bir incelemeye tabi tutulmuştur. Bu açıklamaların bulunduğu bölüm eserin mukaddimesi olarak müellif tarafından belirtilmiştir. İkinci bölümde ise Tam illetin ma'lûlden önce gelmesi konusunda illet ? ma'lûl ilişkisi detaylı bir şekilde ele alınmıştır.Eserde ayrı bir başlık altında ele alınmamasına rağmen konuya ışık tutacağına inandığımız ihtiyaç ? illet ? ma'lûl ilişkisini de ayrı bir başlık altında incelemiş bulunmaktayız.Sonuçta Kemalpaşazâde risâlede illet ? malul kavramları merkezinde İslam felsefesinin temel meselelerinden nedenselliğin özüne yönelik bir inceleme yapmaktadır. Kemalpaşazade'ye göre tam illet, hangi şekliyle olursa olsun ma'lûlden önce gelir. Çalışmamızda bu noktada detaylı bir inceleme yapmakla beraber çeşitli vesilelerle İslam felsefesinin birçok konusuna temas ettik. Ayrıca çalışmamız dönemindeki felsefi hareketliliğe ışık tutması ve eserin tenkitli metninin de araştırmacıların hizmetine sunulması yönleriyle katkı sağlamıştır.