Kendilik bütünlüğü ölçeği yapı geçerliliği ve ilişkisel bir modelle analiz: Engellilerde sosyal dışlanmanın kendilik bütünlüğü üzerindeki etkisinde psikolojik sağlamlık ve aile aidiyetinin aracılık rolü

Amaç: Araştırmanın amacı Kendilik Bütünlüğü Ölçeğinin psikometrik özelliklerini bir Türk örnekleminde test etmek ve engellilerde sosyal dışlanmanın kendilik bütünlüğü üzerindeki etkisinde psikolojik sağlamlık ve aile aidiyetinin aracılık rolünü incelemektir. Yöntem: Araştırmada nicel yöntem ve teknikler kullanılmıştır. Veri analizleri için SPSS 25.0 paket programı, AMOS ve LİSREL programları kullanılmıştır. Araştırma gereçlerini; demografik bilgi formu, Kendilik Bütünlüğü Ölçeği (KBÖ), Engellilerde Sosyal Dışlanma Ölçeği (ESDÖ), Aile Aidiyeti Ölçeği (AAÖ), Psikolojik Sağlamlık Ölçeği (PSÖ) oluşturmaktadır. Araştırma iki aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada KBÖ'nin yapı geçerliliği için yapılan açımlayıcı faktör analizi (AFA) örneklemi 256, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) örneklemi 428 üniversite öğrencisinden oluşmaktadır. Araştırmanın ikinci aşaması için seçilen örneklem 404 engelli bireyden oluşmaktadır. Araştırma verileri kullanılarak fark analizi, korelasyon ve aracılık analizi yapılmıştır. Aracılık analizinde Baron ve Kenny tekniği kullanıldığı için araştırma hipotezlerini test etmek amacıyla 3 farklı model oluşturularak araştırma hipotezleri test edilmiştir. Bulgular: AFA sonucunda 14 maddelik ve 3 faktörlü bir model ortaya çıkmıştır. DFA'da ise 3 faktörlü modelin kabul edilebilir uyum değerlerine sahip olduğu doğrulanmıştır. Fark analizi bulgularına göre; engellilerin cinsiyeti, engel türü, ailede başka engellilerin varlığı ve çocuk sayısı ile kullanılan ölçekler arasında anlamlı bir ilişki görülmemiştir. Bununla birlikte engelli bireylerin medeni durumu, mesleği, eğitim durumu, engel derecesi ve yaşları ile kullanılan ölçeklerin bazılarıyla ilişki anlamlı çıkmıştır. Yapılan korelasyon analizlerinde ise ESDÖ ile AAÖ, KBÖ ve PSÖ arasındaki ilişki anlamlı, negatif ve orta düzey çıkarken; AAÖ ile KBÖ ve PSÖ arasındaki ilişki anlamlı, yüksek düzey ve pozitif olarak bulunmuştur. KBÖ ve PSÖ arasındaki ilişki ise anlamlı, yüksek düzey ve pozitiftir. Araştırma modellerine ait uyum iyiliği indekslerinin ise kabul edilebilir uyuma sahip olduğu görülmüştür. Sonuç: Sonuç olarak; 3 farklı modelde test edilen hipotezler doğrulanmıştır. Buna göre engellilerde sosyal dışlanma düzeyinin kendilik bütünlüğü üzerindeki etkisinde psikolojik sağlamlık ve aile aidiyetinin kısmi aracılık rolünün olduğu görülmüştür.