Kentsel morfoloji açısından Antalya kenti

Medeni birikimin bir eseri olan kentler, insanın yeryüzünde meydana getirdiği en karmaşık ve organize yaşam alanlarıdır. Her kent taşıdığı özel şartlara bağlı olarak farklı gelişim süreçlerine sahiptir. Bu nedenle kentlerin tek tek ele alınması ve her birinin benzersiz yapısının ayrıntılı bir şekilde araştırılması gereklidir. Kent araştırmaları içerisinde morfolojik gelenek, kentleri biçimsel yönden incelemenin yanı sıra gelişim süreçlerini dönemsel ve yapısal olarak irdeleyen bir anlayışı temsil etmektedir. Bu yönleriyle kentsel morfoloji, kent çalışmaları arasında kabul gören ve sıklıkla kullanılan bir bakış açısı olarak öne çıkmaktadır. Ülkemizin en önemli metropollerinden birisi olan Antalya, binlerce yıllık tarihe uzanan köklü bir yerleşim alanıdır. Kent, sahip olduğu konum, fiziki çevre ve iklim özellikleriyle özgün şartlar altında kurulup şekillenmiş, sosyal, demografik ve ekonomik faaliyetlerin etkisinde ise büyüyerek gelişmiştir. Kentin yaşam serüveninin anlaşılması, biçim ve doku gibi kentsel özelliklerinin irdelenmesi ve gelecek planlamalarının doğru yapılması adına kapsayıcı bir analize ihtiyaç duyulmaktadır. Gerçekleştirdiğimiz bu çalışmada Antalya'nın kentsel gelişimi, kentsel morfoloji anlayışı içerisinde tarihi-coğrafya yaklaşımı doğrultusunda ele alınmıştır. Bu kapsamda kentin büyüme süreçleri dönemsel bazlı olarak incelenmiş ve morfolojik bölge, parsel döngüsü ve çeper kuşak analizleri gerçekleştirilerek morfolojik gelişim ortaya konulmuştur. Bunun yanında fiziki çevre, nüfus, fonksiyon ve çevre ilişkileri gibi özellikler, kentsel morfolojiye etkileri bağlamında ele alınarak kentsel gelişim eksik yön bırakılmayacak şekilde araştırılmaya ve bir gelecek perspektifi sunulmaya çalışılmıştır. Elde edilen bulgular ışığında Antalya'nın farklı mekânsal ve sosyokültürel dokuları bir arada barındıran heterojen bir kentsel yapıya sahip olduğu ifade edilebilir. Binlerce yıllık tarihe sahip olmasına rağmen son 60 yılda ekonomik faaliyet ve göçlerin etkisi altında büyüyen kentin merkezinde, geleneksel bir yerleşim deseni hakimken kent çeperlerine doğru planlı veya plansız konut bölgeleri, ızgara şekilli veya biçimsiz sokak düzenleri görülebilmektedir. Kentin her bölümü ayrı bir ekonomik faaliyet türünde yoğunlaşmış ve kıyı hattında turizm, kuzeyde sanayi ve doğusunda tarım odaklı bir doku oluşturmuştur. Gerçekleşen hızlı büyüme sürecinde kentin doğal çevre özellikleri göz ardı edilmiş ve kent kimliğine aykırı kararların alınması geri dönülemez hatalar meydana getirmiştir. Kentin planlamasında fiziki çevre ve beşeri yapıya uyumlu stratejilerin öncelik haline getirilmesi ve kentsel büyümenin sınırlanması elzemdir.