Kişilik özelliklerinin ulaşım türü seçimine etkisi

Bu çalışmada, kişilik özelliklerinin, ulaşım türü seçiminde etkili olan faktörlerin etkisinin araştırılması amaçlanmaktadır. Çalışmada Türkiye geneli 1033 kişiye anket yapılarak veriler toplanmıştır. Anket verilerindeki faktörlere ayrı ayrı güvenirlik analizi yapılmış ve tüm güvenirlik katsayıları iyi değerlerde (Cronbach's Alpha değeri en düşük 0,73 – en yüksek 0,90) elde edilmiştir. Kişilik özellikleri Beş Faktörlü Kişilik Testinin Türkçe kısa formu olan Büyük Beş – 50 Kişilik Testi ile belirlenmiştir. Kişilik özellikleri; dışadönüklük, uyumluluk, sorumluluk, duygusal dengelilik ve zekâ / hayal gücü olarak verilmiştir. Kişilik testinin, oluşturulan teorik temele uygunluğunun kontrolü için açımlayıcı faktör analizi yapılmıştır. Kaiser-Meyer-Olkin değeri 0,90 ve Bartlett Testi sonucu p<0,001 olarak tespit edilmiş olup kişilik testi faktörlerinin açımlayıcı faktör analizine uygun olduğu saptanmıştır. Açımlayıcı faktör analizi yapılırken yeterli yük değerine sahip olmayan maddeler ölçekten çıkarılmıştır ve kalan maddelerin faktör yük değerleri 0,400 ile 0,819 arasında değişmektedir. Yine kişilik testinin teorik temele uygunluğunun kontrolü için doğrulayıcı faktör analizi yapılmış olup, doğrulayıcı faktör analizi yapılabilmesi için gereken varsayımlar test edilmiştir. Bu varsayımlar; kişilik özellikleri faktörlerinin ortalama değerlerinin normal dağılım gösterip göstermediği, faktörler arası çoklu doğrusallık olup olmadığı ve faktörler arası korelasyon değerleridir. Varsayımlar sağlandıktan sonra doğrulayıcı faktör analizi yapılıp faktör yük değerleri 0,60'ın çok altında olan maddeler ölçekten çıkarılmıştır. Kalan maddelerin faktör yük değerleri 0,55 ile 0,83 arasında değişmektedir. Kişilik testi faktörlerinin doğrulayıcı faktör analizi tamamlandıktan sonra modele ulaşım türü seçimi faktörü eklenerek yapısal eşitlik modeli kurulmuştur. Yapısal eşitlik modeli analiz edilerek kişilik özelliklerinin ulaşım türü seçimi faktörüne etkisi görülmüştür. Kişilik özelliklerinden yalnızca uyumluluk faktörünün ulaşım türü seçimi üzerine anlamlı (β=0,11 / p<0,05) bir etkisi olduğu belirlenmiştir. Ayrıca bu çalışmada kişilik özelliklerinin ulaşım türleri kullanım sıklığı üzerine etkisi de incelenmiştir. Yürüme ve bisiklet kullanımının duygusal dengelilik ile, özel araç ve taksi kullanımının dışadönüklük ile ve toplu taşıma kullanımının uyumluluk ile pozitif ilişkili olduğu; taksi kullanımının ise duygusal dengelilik ile negatif ilişkili olduğu saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Ulaştırma, Ulaşım türleri, Yapısal eşitlik modellemesi, Kişilik özellikleri