Klasik dönem Osmanlı toplumunda Müslim-Gayrimüslim ilişkileri bağlamında lise tarih ders kitaplarında ?öteki? sorunu

Bu çalışma 16. yüzyıl Osmanlı toplumunda Müslim Gayrimüslim ilişkilerini ele almaktadır. Türkiye'de bugüne kadar Osmanlı toplumunda Gayrimüslimler üzerine yapılan çalışmaların, genel olarak, çeşitli sorunlara sahip oldukları görülmektedir. Başat sorunlardan ilki, Müslümanlarla Gayrimüslimlerin katı karşıtlıklar içinde anlatılmasıdır. İkinci sorun 19. yüzyıl ve sonrasındaki gelişmelerin kavram ve gelişmeleriyle çalışmalara hakim olmuş olmasıdır. Üçüncü sorun ise Müslim ve Gayrimüslim ilişkilerinin cemaatler üzerinden kurulmuş olmasından kaynaklanmıştır.Bu çalışma yukarıda ifade edilen yaklaşımlardan hiç birsini benimsemiş değildir. Bu çalışmada Müslim Gayrimüslim ilişkileri bireyler üzerinden kurulmuştur. Ele alınan konularda hakim eğilim bu olmuştur.16. yüzyıl Osmanlı toplumunda yaşayan farklı dinlerden insanların birbirleriyle kurdukları ilişkilerde dinsel veya cemaatsel bağların önemli bir etkisi vardı. Ancak dinsel ve cemaatsel bağların etkinliğini iki şekilde ele almak gerekir. Olağan dönemlerde cemaatsel kimlikler ilişkilerin belirleyicisi değildi. İlişkilerin gerginleştiği dönemlerde ise dinsel yada cemaatsel bağlılık kişilerin kendisiyle en çok anıldıkları kimlikleri olmaktaydı. Çalışmada bunun ayrımı yapılmaya çalışılmıştır.Bu çalışmanın ilgilendiği diğer bir husus Osmanlı toplumunda Müslümanlarla Gayrimüslimler arasındaki ilişkilerin tarih ders kitaplarında nasıl yer bulduğudur. Lise tarih ders kitaplarına bakıldığında akademik çevrelerde üretilenleri önemli oranda yansıttığı görülecektir. Yukarıda kendisinden bahsedilen sorunlar lise tarih ders kitaplarına da yansımıştır.Anahtar Kelimeler: Cemaat, Gayrimüslimler, İslam hukuku, lise tarih ders kitapları, Müslümanlar, 16. yüzyıl, Osmanlı toplumu, şer'iye sicilleri.