Klasik Türk şiirinde rintlik

İçinde yaşadığı topluma, toplumsal kurallara ve dünyaya karşı kayıtsız bir tavır takınan rint tipi, divan şairleri tarafından idealize edilmiş bir tip olarak yansıtılmış ve rintlik divan şiirinin en önemli konularından biri olmuştur. Bu çalışmada Ahmed Paşa, Necâtî, Fuzûlî, Bâkî, Şeyh Gâlip, Fehîm ve Nedîm divanlarından faydalanmak suretiyle rint tipinin özelliklerini anlatmaya çalıştık. Rintler, şarap, meyhane ve sevgiliyi daima önemsemiş ama dinî ve sosyal normları hiçe saymışlardır. Divan şairleri, rindâne görüşlerini, rint tipi, özellikle de rint-zahit çatışması üzerinden anlatmışlardır. Bu da klasik şiire farklı bir güzellik ve canlılık kazandırmıştır. Zahitlerin fanatizme varan bağnazlıkları karşısında özgür ve asi duruşlarını kaybetmeyen, hiçbir yasak ve baskıya aldırış etmeyen tavırlarıyla rintler, yaşadıkları toplumun en dikkat çekici ve toplumsal tepkiyi üzerine çeken tipi konumunda olmuşlardır. Kendilerini sınırlayan bütün normlardan uzaklaşarak özgürleşen rintler, zahitlerin kendilerine yönelik uyarılarını hiçe saymışlardır. Dünya ve ahiret kaygısından uzak bir hayat yaşadıkları için dünyaya ve ahirete ait hiçbir menfaatin peşinde koşmamış, hiç kimseye baş eğmemişlerdir. Onların bu tavrı, görünüşe önem veren ikiyüzlü insanlara karşı tepkili olmalarına ve eleştirel bir tavır içine girmelerine neden olmuştur. Şairler, rintliği kaderleri olarak gördükleri için, toplumun hor görüp aşağıladığı bu sıfatı bir övgü vesilesi olarak değerlendirmişlerdir. İnsanları ikiyüzlü davranmaya zorlayan bütün gelenek ve âdetlere karşı çıkan rintler, aşk ve sarhoşluktan yana tavırlarını koymuşlar ve anı yaşamanın mutluluğunu bırakmadan kendi yollarında yürümeye devam etmişlerdir. Şeriat kurallarına ve uygulamalarına karşı olumsuz bir tavır sergileyen rintler, rintliği, hem özgürlüğün ve kurtuluşun hem de gamsız ve kedersiz bir hayatın yegâne yolu olarak görmüşlerdir. Şairler, bir yaşam felsefesi ve bir duruşun adı olan rintlik sayesinde, özellikle de rint-zahit çatışması üzerinden "toplumsal eleştiri"lerini yapma imkânı elde etmiştir. Anahtar Kelimeler: Rint, zahit, şarap, riyâ, mey-hâne.