Kompulsif satın alma ve bilişsel uyumsuzluk ilişkisi: Bipolar bozukluğu olan tüketiciler üzerine bir araştırma

Tüketicilerin günümüzde ihtiyaçlarından daha fazlasını satın aldıkları, hatta ihtiyaç dışı aşırı alışveriş yaptıkları görülmektedir. Nedeni açıklanamayan, sürekli tekrarlayan takıntılı alışveriş, kompulsif satın alma kavramını ortaya çıkarmıştır. Kompulsif satın alma kontrolsüz ve engellenemez bir alışveriş dürtüsüdür. Öte yandan bipolar bozukluğu olan tüketicilerin de aynı zamanda kompulsif alıcılar olduğu görülmektedir. Bu kişiler, depresif dönemlerinde daha çok satın alma gerçekleştirip, alışverişin kendilerini daha iyi hissettirdiğini inanmaktadırlar. Bipolar bozukluğu olan kişilerin yaptıkları alışverişlerin gerçek ihtiyaçlardan çok dürtüsel olarak yapıldığı bilinmektedir. Bu nedenle, kompulsif satın alma davranışını tetikleyen dışsal faktörlerden kontrolsüz kredi kartı kullanımı ve reklama karşı tutumun kompulsif satın alma davranışı ve davranışın da alışveriş sonrası pişmanlık (bilişsel uyumsuzluk) üzerindeki etkisinin ortaya çıkarılmasının amaçlandığı bu tez çalışmasında, bipolar bozukluğu olan tüketiciler üzerinde bir uygulama gerçekleştirilmiştir. Araştırmada veriler, Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi, Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniği'nde takip edilen Bipolar Bozukluk tanılı 153 kişiden yüz yüze anket yöntemi ile toplanmıştır. Toplanan verilerin analizinde betimleyici analiz ve basit doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Çalışmada ulaşılan sonuçlara göre kontrolsüz kredi kartı kullanımının ve reklama yönelik tutumun kompulsif satın alma davranışına pozitif yönde; kompulsif satın almanın da alışveriş sonrası pişmanlık üzerinde pozitif yönde etkisi olduğu belirlenmiştir. Bipolar bozukluk tanısı olan kişilerin kompulsif tüketim yaptıkları, bu tüketimin özellikle rasyonel olmayan kredi kartı kullanımından ve reklamlardan etkilendiği belirlenmiştir. Ayrıca kompulsif tüketim yapan bipolar tüketicilerin yaptıkları alışverişten üzüntü ve pişmanlık duydukları da gözlemlenmiştir.