Konaklama yapısı olarak yeniden işlevlendirilen geleneksel Antakya evlerinin deprem sonrası koruma durumunun örneklerle değerlendirilmesi

Geleneksel mimari, toplumların kültürünü, yaşam biçimini ve değerlerini yansıtan önemli bir miras olup, sivil mimari bu mirasın en temel bileşenidir. Bu bağlamda çok katmanlı kültürel yapısıyla Antakya, avlulu konutlarıyla özgün bir tipoloji geliştirmiştir. Prehistorik Dönem 'den izler taşıyan, ancak esas biçimsel özelliklerini Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde kazanan bu konutlar, hem iklimsel uyum hem de sosyal yaşam açısından özgün çözümler sunmuştur. Ancak zamanla işlevselliğini yitiren bu yapılar, terk edilme ve değer kaybı riskiyle karşı karşıya kalmıştır. Son yıllarda sürdürülebilirliğin sağlanabilmesi için yeniden işlevlendirme yöntemleri öne çıkmaktadır. Bu çalışmanın amacı, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremler sonucu büyük oranda zarar gören Antakya'nın geleneksel konutlarının durumunu incelemek ve yeniden işlevlendirme süreçleriyle ilişkili deprem performanslarını değerlendirmektir. Antakya kent merkezinde seçilen on adet konut, dört aşamalı bir analiz süreciyle ele alınmıştır: konum ve çevresel ilişkiler; mimari tasarım ve işlevsellik; restorasyon ve yeniden işlevlendirme süreçleri; deprem sonrası hasar durum tespitleri yapılmıştır. Bu incelemeler saha çalışmaları, fotoğraflar, drone görüntüleri ve raporlarla desteklenmiştir. Bulgular, koruma ve yeniden işlevlendirme uygulamalarının deprem performansı açısından yetersiz kaldığını ortaya koymaktadır. Betonarme eklerin ve yanlış uygulamaların bulunduğu yapılarda ise ağır hasar veya tamamen yıkım meydana gelmiştir. Ayrıca, bitişik nizam yapı düzeni, komşu binaların çökmesiyle hasarın zincirleme olarak artmasına neden olmuştur. Bölgedeki zayıf zemin koşulları ve depremin yüksek şiddeti de hasarın boyutunu önemli ölçüde artırmıştır. Sonuç olarak, Antakya'nın geleneksel konutlarının korunması, bireysel restorasyonların ötesinde, özgün değerleri koruyan, afet risklerini gözeten ve bütüncül koruma politikalarıyla mümkün olacaktır.