Konut çevrelerinin üretimi açısından örnek bir model olarak Konya'da Cumhuriyet ve Binkonut Mahalleleri

Dünyada ve Türkiye'de konut çevrelerinin tasarımına ilişkin araştırmaların geçmişten günümüze etkin bir biçimde devam ettiği bilinmektedir. Özellikle toplu konut ve özellikle sosyal konut çevrelerini konu alan konut tarihi yazınında, Avrupa'da Bahçe Şehir akımı, dünyanın çeşitli ülkelerinde farklı biçimlerde gelişmiş, Türkiye'de ise özellikle konut kooperatifleri eliyle üretilen konut çevrelerinin oluşumunda etkisini göstermiş, işçi ve memur kesiminin konut sahibi olmasında önemli bir rol oynamıştır. Kooperatif modeliyle üretilen ilk konut çevresi, Ankara'da büyük çoğunluğu üst düzey bürokratlardan oluşan kişilerin oluşturduğu Bahçelievler Kooperatifi müstakil bahçeli evler ve sosyal donatıları ile kent çeperinde yeni bir konut yerleşkesi olarak 1930'larda tasarlanmış ve uygulanmıştır. 1970'lerde ise orta ve alt gelir gruplarının konut edinmesini sağlayan sosyal bir model olarak kooperatiflerin Anadolu'da yaygınlaşmasında en büyük etken 775 Sayılı Gecekondu Kanunu ile önerilen Gecekondu Önleme Bölgeleri olmuştur. Bu kapsamda Konya'da kentin planlama süreci içerisinde 4. No'lu Gecekondu Önleme Bölgesi'nin planlanması ile Cumhuriyet ve Binkonut Mahalleleri'nin tasarımı ve kooperatifler eliyle gerçekleştirilen oluşum süreci, bu tez araştırmasının konusunu oluşturmaktadır. Karar ve planlama aşamasından kullanım aşamasına kadar dönemine göre Anadolu kentleri özelinde farklı bir yaklaşımla Belediye tarafından gerçekleştirilen bir sosyal konut çevresi olan Cumhuriyet ve Binkonut Mahalleleri'nin, kent planlama ve kentsel tasarım açısından Türkiye'de bir dönemin planlama anlayışını yansıtan, uluslararası ölçekte bahçe şehir ve uydu kent yaklaşımlarının özgün bir yorumunu oluşturduğu üzerinde durulmaktadır. Yapılan tez çalışmasıyla; kentsel tasarım ilkeleri doğrultusunda kurgulanmış, belirli bir ölçek, doku ve nitelikli bir mekânsal bütünlüğe sahip olan Cumhuriyet ve Binkonut mahalleleri, hedef kitle olan alt-orta alt gelir grubuna ulaşmış, planlama, uygulama ve kullanım süreci doğru kurgulanmış, her aşamasında katılımcı sürecin işletildiği, mimari tasarımın planlama aşamasından itibaren önemsendiği bir sosyal konut çevresi olması nedeniyle; belgelenmeye, araştırmaya, tartışılmaya değer bulunmuştur. Bölgenin, fiziksel kurgu– planlama/tasarım, sosyal kurgusu ve işletilen süreç açısından incelenip sonuçlarının yorumlanması ile konut çevreleri açısından günümüzde geçerli bir model oluşturduğu söylenebilir. Ayrıca çalışmanın planlama tarihine ve mimarlık ve şehircilik eğitimlerine katkısı açısından önemli bir belgeleme çalışması olması hedeflenmiştir.