Koruma statülü alanlarda yerel halkın koruma algısı üzerine bir araştırma: ıhlara vadisi örneği

Bu tez çalışması, farklı koruma statülerinin bir arada bulunduğu Ihlara Vadisi'nde, planlama ve koruma süreçlerinde ortaya çıkan kurumsal ve yönetsel sorunların; yerel halkın günlük yaşamı, sosyo-kültürel ve ekonomik faaliyetleri ile koruma süreçlerine dair algı ve katılımı üzerindeki etkilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çok aktörlü yönetişim modelleri çerçevesinde şekillenen koruma politikaları, doğal ve kültürel mirasın sürdürülebilir şekilde korunmasını hedeflese de bu politikaların sahadaki uygulamaları çoğu zaman yerel topluluklar açısından çeşitli sosyo-ekonomik ve yönetsel sorunları da beraberinde getirmektedir. Ihlara Vadisi'nde bir arada bulunan farklı koruma statüleri, yetki paylaşımı, kurumlar arası eşgüdüm eksikliği ve planlama süreçlerindeki parçalanma nedeniyle yönetimsel bütünlüğün sağlanmasını güçleştirmekte; bu durum koruma uygulamalarının etkinliğini azaltarak yerel halk ile kamu kurumları arasındaki güven ilişkisini zedeleyebilmektedir. Ayrıca koruma statülerinin getirdiği hukuki ve idari kısıtlamalar, yerel halkın geleneksel arazi kullanımı ve geçim stratejileri üzerinde doğrudan etkiler yaratarak, toplulukların yaşam biçimlerinde dönüşümlere ve çeşitli gerilimlere yol açmaktadır. Bu bağlamda çalışma, Ihlara Vadisi'nde yaşayan yerel halkın koruma statülerine dair bilgi düzeylerini, koruma politikalarına ve planlama süreçlerine yönelik algı ve tutumlarını, karar alma mekanizmalarına katılım düzeylerini ve karşılaştıkları sorunlara ilişkin değerlendirmelerini ortaya koymak amacıyla yürütülmüştür. Araştırmada yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler, anket uygulamaları ve ilgili kurum temsilcileriyle yapılan görüşmeler aracılığıyla nitel ve nicel veriler toplanmış; böylece koruma süreçlerinin toplumsal boyutu kapsamlı şekilde analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, yerel halkın koruma statülerini çoğunlukla yaşamı kısıtlayan ve dışlayıcı mekanizmalar olarak algıladığını; ancak aynı zamanda ekoturizm, sürdürülebilir tarım ve kültürel miras temelli girişimler aracılığıyla bu süreçlerden fayda sağlama arayışında olduklarını göstermektedir. Bununla birlikte koruma politikalarının uygulanmasında yaşanan bürokratik engeller, mülkiyet haklarına ilişkin belirsizlikler ve karar alma süreçlerine sınırlı katılım, halkın koruma uygulamalarına yönelik eleştirel bir mesafe geliştirmesine yol açmaktadır. Bu tez, çoklu koruma statülerine sahip alanlarda yerel halkın algı, tutum ve beklentilerini merkeze alarak, koruma politikalarının toplumsal kabul edilebilirliği ile yönetsel sürdürülebilirliğine katkı sağlayacak öneriler sunmakta; Ihlara Vadisi örneği üzerinden elde edilen sonuçların, Türkiye'de benzer doğal ve kültürel miras alanlarının planlanması ve yönetimine yönelik politikalara yol gösterici olması hedeflenmektedir.