Köy tüzel kişiliği üzerinde idari vesayet denetimi ve bunun yargısal denetimi

Türkiye'nin idari teşkilatı, merkezi yönetimin ağır bastığı bir yapıya sahiptir. Anayasal düzenlemelere bakıldığında ise idarenin kuruluş ve görevleri ile bir bütün olduğu, merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayalı olarak kanunla düzenlendiği görülmektedir. Üniter devlet yapılanması içerisinde tipik olarak merkezi yönetim ön planda olsa da, hiçbir devlet tek başına sadece merkezi örgütlenme ile idare edilemez. Bu durum pratikte imkânsızdır. Bu durum üniter devlet modelini benimsemiş ülkelerde, gerek merkezi idarenin yerel düzeyde temsilcisi olan taşra birimlerinin gerek mahalli müşterek nitelikte hizmet gören yerel yönetimlerin/mahalli idarelerin varlığını zaruri kılmıştır. Çalışma anayasal idari ilkeler üzerinden merkezi idare (devlet tüzelkişiliği) ve köy tüzel kişiliği arasında yer alan vesayet ilişkisini konu edinmiştir. Çalışmanın amacı köy tüzel kişiliklerinin Türkiye'nin idari yapılanması içerisindeki yerini belirterek ne tür bir idari vesayet denetimine tabi olduklarını ve bu denetimin amacı ve çerçevesi dışına taşması halinde işletilebilecek yargısal denetimi ortaya koymaktır. Ayrıca vesayet denetimi uygulamasında sıklıkla eleştirilere konu olan yerindelik-hukukilik denetimi tartışmasının Türkiye'nin yerel yönetim anlayışı ve genel olarak yönetsel kültürü göz önüne alınarak yapılması gerektiği vurgulanmak istenmiştir. Söz konusu ilişkide vesayet denetiminin kavramsal irdelemesi yapılarak, köy tüzel kişiliği üzerinde uygulanan fiili denetimler ve mahkeme kararlarıyla çalışma zenginleştirilmiştir. Bu tezde, mevzuat taraması modeli benimsenmiş ve alana dair ikincil veri kaynakları olan bilimsel çalışmalardan yararlanılmıştır. Tezin sonucunda, köylerin üzerinde, özellikle mülki amirler vasıtasıyla yoğun vesayet denetimi uygulandığı, söz konusu denetimin ise kısmen hukukilik denetimini aşarak yerindelik denetimi şeklinde uygulandığı saptanmış ve alana yönelik eleştiri ve önerilere yer verilerek ilgili denetimin yargısal denetimine yer verilmiştir.