Köye dönüş kapsamında kültürel değişimin geleneksel konut üzerinde incelenmesi: Mağaraköy örneği (Şırnak ili İdil ilçesi)

İnsanlık kadar eski olan göç olgusu, Endüstri Devrimi ile birlikte hız kazanmıştır. Türkiye'de ise 1950'lerden itibaren artan kırdan kente göç, kırsal mimarinin giderek atıl duruma düşmesine neden olmuştur. Bu süreç, zamanla kırsal kültürel mirasın önemli kayıplar yaşamasının yanında kentlerde hızlı ve çoğu zaman plansız gelişen yeni mekânsal oluşumları da beraberinde getirmiştir. 1980'lerde yaşanan çatışmalar sonucunda bölgede yer alan pek çok kırsal yerleşim yeri boşaltılarak, yurt içinde büyük şehirlere ve yurt dışına doğru, başta Almanya olmak üzere, bir göç dalgasına dönüşmüştür. 1994 yılında hazırlanan Köye Dönüş ve Rehabilitasyon Projesi kapsamında, ıssızlaşan kırsal alanlara geri dönüşleri teşvik etme amacıyla çeşitli destekler sağlanmıştır. 2000'li yıllarla birlikte köylere ilk geri dönüşler başlamıştır. Göç, kentleşme, modernleşme ve küreselleşme gibi dinamikler, kültürel değişim sürecini hızlandırarak toplumun ve onun ürünü olan mekanın dönüşümüne yol açmaktadır. Bu bağlamda doğa ve insan ürünü olan kırsal mimaride gerçekleşen değişimler, geleneksel teknik ve malzemelerin yanında kültürel kimlik kayıplarına da yol açmaktadır. Geleneksel konutlar kolektif hafıza mekanları olmasından kaynaklı kültürel mirasın somut göstergeleridir. Ayrıca geleneksel konutların, çocukların kültürlenmesinde büyük öneme sahip olması, onun korunmasının önemini ortaya koymaktadır. Çalışma kapsamında yerinden edilmiş topluluklardan biri olan Ezidilere ait geleneksel konut mimarisini barındıran Şırnak ilinin, İdil ilçesine bağlı Mağaraköy, çalışma alanı olarak seçilmiştir. Yapılan alan çalışmasında, Ezidi kültürü hakkında araştırmalar, kroki çalışmaları, sözlü görüşmeler ve anket yöntemleri kullanılarak göç etmeden önce köydeki hayatları ile göçten sonra gerçekleşmiş olan değişim irdelenmiştir. Elde edilen veriler ışığında, hem topluluğun kullanıcı gereksinimleri tespit edilmeye hem de geleneksel konutlarda kullanıcı tarafından yapılabilecek dönüşümler ortaya konulmaya çalışılmıştır. Mağaraköy sakinlerinin, köyleri hakkındaki görüşlerini elde etmek için hazırlanan Anketler SPSS programıyla analizleri gerçekleştirilerek elde edilen bulgular irdelenmiştir. Yapılan anket çalışmasında kullanıcıların konfor tercihlerinin mekan ve pencere boyutlarına bağlı olduğu ve geleneksel konutların değişen kullanıcı gereksinimlerine cevap vermediği belirlenmiştir. Bundan dolayı Mağaraköy'ünde başlayan koruma çalışmalarına köy sakinlerinin aktif katılımının sağlanması önemlidir. Bu çalışmada, topluluk katılımı sağlanarak, kültürel sürdürülebilirliğe ve sürdürülebilir kalkınmaya katkıda bulunmak hedeflenmektedir. Ayrıca çalışmada, kültürel mirasın kullanıcısıyla birlikte korunduğu, "Bütünleşik Koruma Yaklaşımı" önerilmekte ve kültürel mirasın gelecek kuşaklara aktarımının sağlanması amaçlanmaktadır.