Kırgız tekerlemelerinin yapı ve anlam bakımından incelenmesi (Transkripsiyon-aktarma-inceleme)

Türk halk edebiyatının sözlü anlatım geleneği içerisinde önemli bir yer tutan tekerlemeler, genellikle hızlı, zor ve ritmik bir şekilde söylenen ifadeler olup eğlenceli yapılarıyla dikkat çeker. Özellikle çocuklar arasında yaygın olarak kullanılan tekerlemeler, çocukların dil gelişimini destekler ve aynı zamanda kültürel değerlerin kuşaktan kuşağa aktarılmasına katkı sağlar. Kırgızcada "cañılmaç" olarak adlandırılan tekerlemeler, Kırgız halkının yaratıcılığını ve dilsel zenginliğini yansıtan halk edebiyatı örneklerinden biridir. Bu yönleriyle Türkolojinin önemli araştırma konularından olan Kırgızca tekerlemeler üzerine, edebi alanda yapılmış çalışmaların varlığının fazla olduğunu ancak dilbilimsel çalışmaların yeterli düzeyde olmadığını söylemek mümkündür. Bu çalışma, Türkoloji alanındaki eksikliğinin giderilmesine katkıda bulunmak ve araştırmacıların dikkatini bu konulara çekmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. "Kırgız Tekerlemelerinin Yapı ve Anlam Bakımından İncelenmesi (Transkripsiyon- Aktarma-İnceleme)" başlıklı bu tez çalışması, Kırgız halk edebiyatının türlerinden biri olan tekerlemelerin (cañılmaç) incelenmesini esas alan filolojik bir çalışmadır. Kırgızca tekerlemeler Oktyabr Kapalbaev ve Nurbek Kalıgulov'un "Akıl Kençi Kırgız El Cañılmaçtarı" (2016) adlı kitabı ve diğer kaynaklardan taranarak tespit edilmiştir. Tespit edilen tekerlemelerin Latin alfabesiyle transkripsiyonu yapılmış ve Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Kırgızca tekerlemeler, "belgesel tarama" ve "içerik analizi" gibi nitel araştırma yöntemlerinden yararlanılarak incelenmiş; yapı ve anlam yönünden yapısal, sesbilimsel ve tematik çözümleme yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Bu tez çalışması, Giriş, Genel Türk Kültüründe Tekerleme (Türk Halk Edebiyatında Tekerleme ve Kırgız Halk Edebiyatında Tekerleme), Kırgız Tekerlemelerinin Transkripsiyonu ve Aktarması, Kırgız Tekerlemelerinin İncelenmesi (Kırgız Tekerlemelerinin Yapı Bakımından İncelenmesi, Kırgız Tekerlemelerinin Anlam Bakımından İncelenmesi), Sonuç ve Kaynakça bölümlerinden oluşmaktadır. Çalışmanın Giriş bölümünde "Kırgız Tekerlemelerinin Yapı ve Anlam Bakımından İncelenmesi (Transkripsiyon-Aktarma-İnceleme)" adlı tezin konusu, amacı, önemi viii uygulanan yöntemler, kullanılan kaynaklar, kapsamı ve sınırlandırılması hakkında ayrıntılı bilgi verilip tekerlemeler üzerine yapılan çalışmalara değinilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde "Genel Türk Kültüründe Tekerleme (Türk Halk Edebiyatında Tekerleme ve Kırgız Halk Edebiyatında Tekerleme)" hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde Kırgızca tekerlemelerin latin alfabesiyle transkripsiyonu yapılmış ve Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Tez çalışmasının ana bölümü üçüncü bölüm olup ele alınan tekerlemeler "Kırgız Tekerlemelerinin Yapı Bakımından İncelenmesi" ve "Kırgız Tekerlemelerinin Anlam Bakımından İncelenmesi" şeklinde iki bölüm altında incelenmiştir. Üçüncü bölümde tespit edilen Kırgızca tekerlemelerin tamamı yapısal olarak incelenmiş, anlam olarak incelemede Kırgızca tekerlemelerin tamamı ele alınmamış sadece konu başlığına uygun olarak bazı tekerlemeler örnek olarak verilmiştir. Sonuç bölümünde ise, çalışmanın ikinci ve üçüncü bölümündeki konuyla ilgili elde edilen bulgu ve bilgiler özetle sunulmuştur. Bu çalışma Kaynakça kısmıyla son bulmaktadır.