Kırım Bahçesaray'da sosyo-ekonomik hayat (1700-1725)

Kırım Yarımadası İlk Çağlardan itibaren Türk ırkından olan topluluklara ev sahipliği yapmış olan bir coğrafyadır. Bu coğrafyada kurulmuş en önemli devletlerden biri de Bahçesaray merkezli Kırım Hanlığı'dır. Bu çalışmada, Kırım Hanlığı'na başkentlik yapmış olan Bahçesaray şehrinin 1700-1725 yılları arasında ki; yönetim yapısı, şehrin mekânları, Bahçesaray toplumu ve yaşam şekilleriyle şehirde yaşama etki eden ekonomik faaliyetler incelenmiştir. Çalışmayla birlikte, Kırım Bölgesi'ndeki Türk izlerinin mevcudiyeti bir kez daha ortaya konularak bugünün dünyasında bölgede mevcut olan tartışmada Kırım Türklerinin de söz hakkının olması gerektiği vurgulanmaya çalışılmıştır. Ayrıca Bahçesaray şehri üzerinden Kırım Hanlığı'nın yönetim yapısı ve ülkenin diğer şehirlerindeki yaşama ışık tutulmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda çalışmanın birinci bölümünde ayrıntıya girilmeden Kırım Hanlığı'nın siyasî tarihi hakkında genel bilgiler verilerek Hanlığın 1700-1725 yılları arası dönemi yöneticileri ve yönetim anlayışı hakkında tespitlere yer verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümündeyse Bahçesaray isminin nereden geldiği, şehrin ne zaman kurulduğu, gelişiminin nasıl olduğu konusu üzerinde durulmuştur. Bu amaç doğrultusunda şehrin mahalleleri, nahiyeleri ve köyleri tespit edilerek şehir ve mahalle isimlerinin nereden geldiği irdelenmiştir. Ayrıca şehrin yöneticileri ve görevleri hakkında da elde edilen bilgilere yer verilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümündeyse 1700-1725 yılları arasındaki Bahçesaray toplumununun resmi çekilmeye çalışılmıştır. Bu amaç doğrultusunda Bahçesaray toplumunu oluşturan dinî ve etnik topluluklar hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca şehirde bulunan ibadethâneler, eğitim kurumları, kütüphaneler, kahvehaneler, meyhâne ve bozahanelerle, çeşme ve mabetler gibi toplumun sıklıkla bir araya geldiği sosyal mekânların toplum içersindeki yeri incelenmiştir. Yine Kırım toplumunda nişan, evlenme ve boşanma ritüelleriyle hâne yapısı, hânede bulunan ve bireylerin sahip olduğu eşyalar incelenmiş, konuyla ilgili çeşitli çıkarımlar yapılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın dördüncü bölümünde ise şehrin ekonomik yapısı üzerinde durulmuştur. Bu sebeple şehirdeki hayvancılık, tarım, ticaret ve küçük sanayi işletmeleri hakkında bilgi verilmiştir. Bu amaç doğrultusunda şehir ticaretinde kullanılan para ve para birimleriyle ölçü ve tartı birimleri tespit edilmiştir. Yine ticarette karşılaşılan problemler ve köle ticareti konusu irdelenmiştir. Sonuç olarak çalışmayla birlikte Kırım Hanlığı Devlet teşkilatında yer alan kurum ve kuruluşlar ortaya çıkartılmış, şehrin temellerinin Kırım Hanlığı zamanında atıldığı, şehrin klasik Türk-İslam şehri hüviyetinde kurulduğu ve geliştiği tespit edilmiştir. Yine şehir toplumunun, farklı etnik ve dinî inanca sahip insanlardan oluştuğu ve bunların birbirleriyle uyum içerisinde yaşadıkları görülmüştür. Şehrin ekonomisinin ise tarım, hayvancılık ve ticarete, özellikle de köle ticaretine dayandığı tespit edilmiştir.