Kronik obstrüktif akciğer hastalığı tanısı olan hastaların ilaç tedavisine uyumunun uyku kalitesi üzerine etkilerinin değerlendirilmesi

Amaç: Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH), geri dönüşsüz seyri nedeniyle bireylerin yaşam kalitesini ciddi biçimde olumsuz etkileyen önemli bir kronik hastalıktır. Hastalığın kontrol altında tutulması, komplikasyonların önlenmesi ve bireylerin daha sağlıklı bir yaşam sürdürebilmesi için ilaç tedavisine uyum büyük önem taşımaktadır. Sağlıklı yaşamın temel unsurlarından biri olan uyku ise KOAH hastalarında çoğu zaman bozulmakta ve bu durum yaşam kalitesini daha da düşürmektedir. Bu çalışma, KOAH hastalarında ilaç tedavisine uyum ile uyku kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesini ve elde edilen bulgular doğrultusunda hastalık yönetiminde ilaç uyumu ve uyku sağlığına yönelik farkındalığın artırılmasını amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı, kesitsel çalışmamızın evreni, Samsun Üniversitesi Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesi Göğüs Hastalıkları Polikliniği'nde muayene olup KOAH tanısı (ICD J44.0–J44.9) alan 264 kişidir. Veriler, yüz yüze görüşme yöntemiyle uygulanan anket formu aracılığıyla toplanmıştır. Anket formunda sosyodemografik özellikler, hastalıkla ilgili klinik verilerin yanı sıra ilaç tedavisine uyumu değerlendirmek amacıyla Morisky İlaç Uyum Ölçeği (MMAS-8) ve uyku kalitesini ölçmek için Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PSQI) yer almıştır. Elde edilen veriler uygun istatistiksel yöntemlerle analiz edilmiş; tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra değişkenler arası ilişkiler için korelasyon analizleri, grup karşılaştırmaları için parametrik ve parametrik olmayan testler kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 264 KOAH hastasının yaş ortalaması 67,5 ± 8,0 yıl idi (min:45, maks: 98). Katılımcıların %89,8'i erkek, %69,3'ü evliydi; %72,3'ü kentsel bölgelerde yaşamaktaydı. %77,3'ü yalnızca ilkokul mezunuydu. Ortalama VKİ 26,7 ± 2,7 olup, katılımcıların %10,2'si obezdi. Katılımcıların %98,1'inde en az bir ek kronik hastalık mevcuttu; hipertansiyon (%82,2) ve diyabet (%54,2) en sık görülenlerdi. Katılımcıların %26,5'i halen sigara içmekteydi ve paket-yıl ortalaması 47,3 ± 18,1 idi. Katılımcıların %97,7'si üç ve daha fazla ilaç, %59,1'i ikili kombine, %27,7'si üçlü kombine ve %14,0'ı monoterapi tedavi almaktaydı. Ortalama inhaler kullanım süresi 108,1 ± 86,3 ay olup, katılımcıların %81,4'ü 36 ay ve üzerinde inhaler kullanıyordu. Katılımcıların %25,8'i tedaviye bağlı yan etki yaşadığını bildirdi. En sık (%18,9) görülen yan etki ağız içi lezyonlar idi. İlaç tedavisine uyum ile uyku kalitesi arasında orta düzeyde, negatif yönde anlamlı bir ilişki bulundu (r = –0,425; p <0,001); uyum arttıkça uyku kalitesi iyileşmekteydi. Yaş (p = 0,015), eğitim durumu (p <0,001), yaşanılan yer (p = 0,049), hastalık süresi (p <0,001), ilaç vi kullanım süresi (p = 0,013), tedavi tipi (p <0,001) ve yan etki varlığı (p <0,001) ile uyku kalitesi arasında istatistiksel olarak anlamlı farklar bulundu. Yan etki tipleri arasında uykusuzluk (p = 0,002) ve ağız içi yara (p <0,001) yaşayanlarda istatiksel olarak anlamlı fark saptandı. İlaç uyumu açısından; sigara kullanım durumu (p <0,001), hastalık süresi (p = 0,019), ilaç kullanım süresi (p = 0,013) ve tedavi tipi (p = 0,007) ile istatistiksel olarak anlamlı fark bulundu. Sigarayı bırakmış olanlarda ilaç uyumu, halen içenlere göre daha yüksekti (p <0,001). On yıl ve üzeri KOAH öyküsü olanlarda uyum, 1–3 yıl hastalığı olanlara göre daha yüksekti (p = 0,025). 36 ay ve üzeri ilaç kullananlarda uyum, 12–36 ay kullananlara kıyasla daha yüksekti (p = 0,023). Üçlü tedavi alanlarda uyum, monoterapi (p = 0,043) ve ikili tedavi alanlara (p = 0,010) göre daha yüksekti. Sonuç: Çalışmamız, KOAH hastalarında ilaç tedavisine uyum ile uyku kalitesi arasında anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Düzenli ilaç kullanan bireylerde uyku kalitesinin daha yüksek bulunması, tedaviye uyumun yalnızca hastalığın kontrolünde değil aynı zamanda uyku sağlığının korunmasında da kritik bir rol oynadığını göstermektedir. Bulgular; yaş, kırsal yaşam, eğitim düzeyi ve sigara kullanımı gibi faktörlerin bu ilişki üzerinde etkili olabileceğini ortaya koyarken ayrıca katılımcıların önemli bir kısmında ilaç uyumunda sorunlar ve düşük uyku kalitesi olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak KOAH yönetiminde ilaç tedavisine uyum ve uyku kalitesi birbirini tamamlayan iki temel unsur olup klinik değerlendirmelerde birlikte ele alınmaları gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH), İlaç Uyumu, Uyku Kalitesi