Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesi Yanık Merkezi'nde yatarak tedavi gören yanık hastalarının epidemiyolojik özelliklerinin retrospektif analizi

Yanık yaralanmaları; erken dönemde yüksek mortalite ve morbiditeye, uzun dönemde ise kalıcı fonksiyonel ve estetik kayıplara yol açabilen ciddi bir halk sağlığı sorunudur. Bu çalışma, Türkiye'nin Karadeniz Bölgesi'nde yer alan referans merkezlerden biri olan Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesi Yanık Merkezi'nde, 2019–2024 yılları arasında yatırılarak tedavi edilen 1.348 hastanın epidemiyolojik özelliklerini, klinik seyirlerini, komplikasyonlarını ve mortaliteyle ilişkili faktörleri retrospektif olarak değerlendirmektedir. Hastaların %61'i erkek, %39'u kadındır. Yaş dağılımı incelendiğinde, 0–4 yaş grubu %37,8 ile en yüksek orana sahiptir. Olguların %29,5'i yaz aylarında başvurmuştur. En sık etiyolojik neden çocuklarda haşlanma, erişkinlerde ise alev yanıkları olarak saptanmıştır. Yanıktan etkilenen toplam vücut yüzey alanı (TVYA) incelendiğinde olguların büyük kısmı %0–9 (37,2%) ve %10–19 (39,8%) aralığındadır. TVYA'nın %20'nin üzerine çıktığı olgularda komplikasyon ve mortalite oranları anlamlı düzeyde artmıştır. Ortalama yatış süresi 15,1 gün, yoğun bakım gereksinimi %25,7 oranında, mekanik ventilasyon ihtiyacı %15,9 olarak belirlenmiştir. Komplikasyonlar içinde enfeksiyonlar ilk sırada yer almıştır. Yara kültürü pozitif olgularda en sık izole edilen mikroorganizmalar Pseudomonas aeruginosa (%43,4), Acinetobacter baumannii (%19,9) ve Staphylococcus aureus (%10,1) olup bu etkenlerin önemli bir kısmı çoklu antibiyotik dirençli profilde bulunmuştur. Genel mortalite oranı %4,8'dir. Mortalite gelişen olgularda ortalama TVYA, inhalasyon hasarı, pnömoni, sepsis, akut böbrek hasarı insidansı anlamlı derecede yüksektir. Yanık yaralanmalı hastalarda mortalite öngörüsünde kullanılan skorlama sistemlerinden Revize Baux skoru (yaş + TVYA + inhalasyon hasarı varlığına dayalı pratik bir mortalite modeli) ve ABSI (Abbreviated Burn Severity Index) (yaş, cinsiyet, TVYA, yanık derinliği ve inhalasyon hasarı gibi parametreleri içeren kapsamlı bir indeks), yapılan istatistiksel analizlerde mortalite öngörüsünde yüksek doğruluk göstermiştir. Sonuç olarak, bu çalışma Karadeniz Bölgesi'nde yapılmış en kapsamlı yanık epidemiyolojisi araştırmalarından biridir. Elde edilen veriler, yanıkların önlenmesine yönelik bölgesel stratejilerin geliştirilmesi, yüksek riskli hastaların erken tanımlanması ve yoğun bakım enfeksiyon kontrol önlemlerinin optimize edilmesi açısından yol gösterici niteliktedir. Bulgular ayrıca, ulusal düzeyde yanık veri tabanı oluşturulması ve klinik yönetim protokollerinin güncellenmesi süreçlerine katkı sağlayacak değerli referans bilgiler sunmaktadır.