Kulak burun boğaz hastalıkları polikliniğine baş dönmesi şikâyeti ile başvuran hastaların değerlendirilmesi ve aile hekimliğince yönetimi

AMAÇ: Bu çalışmada Muğla Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kulak Burun Boğaz polikliniğine baş dönmesi nedeniyle başvuran hastaların demografik özelliklerinin, tanı ve tedavi süreçlerinin değerlendirilmesi ve birinci basamak sağlık hizmeti sunan aile hekimlerinin baş dönmesi yönetimi konusunda bilgi edinilmesi amaçlanmıştır. GEREÇ ve YÖNTEM: 10 Mart 2022- 10 Mayıs 2022 tarihleri arasında Muğla Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kulak Burun Boğaz Polikliniğine (KBB) baş dönmesi şikâyeti ile başvuran 18 yaş ve üzeri hastalar değerlendirildi. Araştırmaya dahil edilen hastalara çalışma hakkında bilgi verildi, yazılı onamları alındı. Hastalarla yüz yüze görüşme tekniği ile araştırmacılar tarafından literatür incelenerek hazırlanan 22 soru içeren bir anket formu dolduruldu. Bu anket formunda sosyodemografik özelliklerin yanı sıra baş dönmesinin özellikleri ile ilgili sorular ve baş dönmesi şikâyeti ile aile hekimliğine başvuruları ile ilgili sorular yer almaktadır. Anket formunun doldurulmasından sonra KBB hekimleri tarafından hastaların fizik muayeneleri yapıldı. Tüm hastalara otoskopi ve pozisyonel testler yapıldı. Uygun görülen bazı hastalara odyometri, vHIT testi (video Head Impulse Test) yapıldı. Vestibüler rehabilitasyon önerilme ve fayda görme durumu yazıldı. Muayene sonrası hekim; fizik muayene bulgularını, hastaya yapılan tetkik sonuçlarını, hastanın tanı ve tedavisini kaydetti. Verilerin analizi SPSS 21.0 ile yapılmıştır ve %95 güven düzeyinde çalışılmıştır. Analizlerimizde kategorik değişkenler için frekans ve yüzde değerleri hesaplanmıştır. Kategorik değişkenler arasındaki ilişki ise Ki-kare testi ile analiz edilmiştir. BULGULAR: Çalışmaya baş dönmesi şikâyeti olan 166 kişi katılmıştır. Hastaların %68,1'i kadın, %31,9'u erkek cinsiyettedir. Ortalama yaş 51,9 ± 15'tir. En düşük yaş 18, en yüksek yaş ise 84'tür. Hastaların %73,5'i evli, %26,5'i evli değildir. %30,7'si çalışmakta, %69,3'ü çalışmamaktadır. Hastaların %76,5'inin baş dönmesi sebebiyle aile hekimliğine başvurusu olmamıştır. Aile hekimliğini tercih etmeme sebebi %82,8 branş doktoruna muayene olmak istememeleri nedeniyle olduğu saptanmıştır. Konulan tanı %51,2 periferik vestibüler hastalık, %25,3 santral vestibüler hastalık, %16,3 sistemik hastalık, %7,2 belirsizdir. Periferik vestibüler hastalık tanısı konan hastalardan %45,3'ü BPPV, %38,4'ü periferik vestibülopati, %9,3'ü vestibüler nörit, %7si meniere tanısı almıştır. Hastaların pozisyonel test sonucu %74,7 normal, %25,3 patolojik bulunmuştur. 166 hastadan 88'ine odyometri yapılmış ve bunlardan %59,1'i normal, 40,9'u patolojik bulunmuştur. Vestibüler değerlendirme yapılan 59 hastanın vestibüler değerlendirme sonucuna göre normal olanların oranı %54,2'tür. Aile hekimliğine başvuranlar ve başvuranların yaşı ve eğitim durumu arasında anlamlı ilişki bulunmaktadır. Aile hekimliğine başvuranların %63,6'sı 41-60 yaş arasında, %72,7'si ilkokul-ortokul-lise mezunudur. Aile hekimliğine başvurma sıklığı ile yaş, medeni durum, eğitim durumu, çalışma durumu ve kronik hastalık varlığı arasında anlamlı ilişki bulunmuştur. 40 yaş üstünde, evlilerde, ilkokul-ortaokul-lise mezunlarında, çalışmayanlarda ve kronik hastalığı olanlarda aile hekimliğine başvuru daha fazla olmaktadır. Aile hekimliğine daha önce hiç başvurmayan kişiler ise çoğunlukla evli olmayan, yüksekokul-üniversite mezunu, çalışan ve kronik hastalığı olmayan kişilerdir. SONUÇ: Çalışmamızda baş dönmesi hastalarının sosyodemografik özelliklerini ve klinik olarak altta yatan patolojilerinin dağılımlarını literatürdeki veriler ile çoğunlukla uyumlu bulunmuştur. Elde ettiğimiz verilere göre baş dönmesi şikâyeti olan kişilerin bu şikayetler nedeniyle birinci basamak sağlık hizmetlerini tercih etmemektedir. Tercih etmeyenlerin büyük çoğunluğu ise branş doktoruna muayene olmak istediğini belirtmektedir. Klinik olarak baş dönmesine eşlik eden bazı ek şikayetlerin ve ek hastalıkların periferik, sistemik ve santral vestibüler hastalıkların ayırıcı tanısında önemli bir yer tuttuğu bilinmektedir. Anamnez, fizik muayene, otoskopi ve pozisyonel testler ile ayırıcı tanının birinci basamak sağlık kuruluşlarında da yapılabileceği ve gerekli görüldüğünde ileri tetkik ve tedavi için sevk edilebileceği düşünülmektedir.