Kültür varlığı yapılarda çevresel titreşim etkileri altında oluşan hasarların tespit edilmesi, sınıflandırılması ve korunmasına yönelik yöntem araştırması

Bu çalışma, kültür mirası yapıları etkileyen çevresel titreşimlerin oluşturduğu yapısal riskleri incelemekte ve bu etkilerin değerlendirilmesine yönelik bütüncül bir yaklaşım sunmaktadır. İstanbul Tarihi Yarımada gibi yoğun kent dokusuna sahip tarihi bölgelerde, özellikle ulaşım kaynaklı titreşimlerin (örneğin raylı sistemler ve karayolu trafiği vs.) uzun vadede kültür varlıklarının üzerinde oluşturduğu hasarlar önemli bir koruma sorunu teşkil etmektedir. Bu bağlamda, tez kapsamında belirlenen araştırma problemi, tarihi yapıların çevresel titreşim kaynaklı etkiler karşısındaki kırılganlıklarını tespit etmek ve bu etkilerin koruma süreçlerine katkı sağlayacak bilimsel bir yöntem geliştirmektir. Çalışma, İstanbul Tarihi Yarımada'da yer alan ve kültürel miras değeri taşıyan bazı yapıların yakın çevresinde gerçekleştirilen mikrotremor ölçümlerine dayanmaktadır. Gürültüden arındırılmış bu veriler, uygun yazılımlar kullanılarak analiz edilmiş ve yapısal tepkiler uluslararası standartlarla karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler, literatürde yapılan çalışmalarla mukayese edilerek ve özellikle Alay Köşkü ve Beyazıt Camii haziresi gibi yapılar üzerinde titreşimin oluşturduğu etkilerin, yapının malzeme özellikleri, zemin-yapı etkileşimi ve yapısal sistemle doğrudan ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Bulgular, çevresel titreşimlerin yapılar üzerinde kısa vadede görünür bir hasar yaratmasa da, uzun vadeli birikimli etkilerle çatlak oluşumlarına, malzeme bozulmalarına ve yapısal zayıflamalara neden olabileceğini göstermektedir. Bununla birlikte, mevcut koruma politikalarının çoğunlukla statik risklere odaklandığını; dinamik etkilerin ise yeterince dikkate alınmadığını ortaya koymakta ve bu boşluğun giderilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Tez kapsamında, kültürel miras yapılarına yönelik koruma stratejilerinin, çevresel titreşim kaynaklı dinamik etkiler göz önünde bulundurularak geliştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu doğrultuda, risklerin izlenmesi, değerlendirilmesi ve karar alma süreçlerine dâhil edilmesini hedefleyen öneri, mimarlık, mühendislik ve koruma disiplinleri arasında bütüncül bir iş birliği zemini oluşturmayı amaçlamaktadır.