Kültürel liderlik, örgütsel yalnızlık ve örgütsel yabancılaşma arasındaki ilişki

Okul yöneticilerinin etkili kültürel liderlik davranışları, okul örgütünü oluşturan öğretmenlerin örgütsel yalnızlık ve örgütsel yabancılaşma düzeylerini önemli ölçüde etkilemektedir. Etkili kültürel liderlik davranışları ile öğretmenlerin mesleki ve kişisel performanslarının artacağı beklenmektedir. Aynı zamanda bu davranışlar sayesinde, öğretmenlerin yalnızlık ve yabancılaşma yaşamayacakları düşünülmektedir. Bütünleştirici bir okul kültürünün geliştirilmesinde okul yöneticileri büyük rol oynamaktadır. Bu da, görev ve sorumlulukları beraberinde getirmektedir. Bu nedenlerle araştırmanın amacı; kültürel liderlik, örgütsel yalnızlık ve örgütsel yabancılaşma arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Araştırma, karma araştırma yöntemlerinden açıklayıcı sıralı desen ile yürütülmüştür. Nicel desende, ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Bu kapsamda öncelikle ölçek geliştirme adımlarına uygun şekilde "Kültürel Liderlik" ölçeği geliştirilmiştir. Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizleri sonrasında ölçeğin geçerli ve güvenilir olduğu tespit edilmiştir. Geliştirilen ölçekler ile birlikte "Örgütsel Yalnızlık" ve "Örgütsel Yabancılaşma" ölçekleri için de doğrulayıcı faktör analizi yapılmış ve geçerliliği ve güvenirliği doğrulanmıştır. Nicel veriler elektronik ortamdan elde edilmiştir. Açıklayıcı sıralı desenin ikinci aşaması olan nitel boyutta veriler, nicel bulguların açıklanmasına ve detaylandırmasına yardımcı olması amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Araştırmanın nicel aşamasının evrenini 2021-2022 ve 2022-2023 eğitim öğretim yıllarında Elazığ il merkezinde bulunan devlet okullarında görev yapan ilkokul ve ortaokul öğretmenleri oluşturmaktadır. Örneklem grubunu ise araştırmaya gönüllü olarak katılan 978 öğretmen oluşturmaktadır. Örneklem seçiminde olasılıklı örnekleme yöntemlerinden basit seçkisiz örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın alt problemlerinin çözümlenmesinde yüzde, frekans, ortalama, bağımsız örneklem t testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Pearson korelasyon analizi, yapısal regresyon analizi ve yapısal eşitlik modeli (YEM) kullanılmıştır. Araştırmanın nitel aşamasında amaçlı örnekleme yöntemlerinden maximum çeşitlilik örnekleme tekniği ile nicel aşamaya da katılmış olan 20 öğretmenle görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen nitel verilerin analizinde içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma sonuçları; kültürel liderlik ile örgütsel yalnızlık ve örgütsel yabancılaşma arasında anlamlı bir ilişki olduğunu, örgütsel yalnızlık ile örgütsel yabancılaşma arasında anlamlı bir ilişki olmadığını, kültürel liderlik ile örgütsel yabancılaşma arasındaki ilişkide örgütsel yalnızlığın aracılık etkisinin olmadığını göstermiştir. Araştırma bulguları; nitel analiz sonuçlarının nicel analiz sonuçlarını destekler nitelikte açıkladığını göstermiştir. Nicel analiz bulguları, okul yöneticilerinin etkili bir şekilde sergilemiş olduğu kültürel liderlik davranışlarının, öğretmenlerin okul içinde yaşayabilecekleri yalnızlık ve yabancılaşma düzeyleri üzerinde etkili olduğunu belirlemiştir. Etkili kültürel liderlik davranışları arttıkça öğretmenlerin yalnızlık ve yabancılaşma düzeylerinin azaldığı tespit edilmiştir. Nitel analiz bulguları; okul yöneticilerinin etkili kültürel liderlik davranışları ile olumlu ve etkin okul örgütü sağladığı takdirde, öğretmenlerin yalnızlık ve yabancılaşma düzeylerinin azaldığını göstermiştir. Her iki analizin sonuçlarının benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kültürel Liderlik, Örgütsel Yalnızlık, Örgütsel Yabancılaşma, Yapısal Eşitlik Modeli.