Kur'ân'da Allah'a itaatin dünyadaki karşılığı

İnsanın tüm davranışları gibi dinî davranışlarının da çeşitli amaçları ve hedefleri vardır. Bunlar arasında cezadan kurtulma ve ödül beklentisi önemli bir yer tutar. Kur'ân-ı Kerîm'in pek çok âyetinde bireysel ve toplumsal dinî davranışların (iman ve itaat, inkâr ve isyan) karşılığı olarak uhrevi vaatlerde bulunulmaktadır. Ancak bazı âyetlerde bu davranışların dünya hayatında da karşılığı olduğu, doğrudan veya dolaylı bir şekilde ifade edilmektedir. Dünya hayatındaki karşılığını dile getiren âyetlerin büyük çoğunluğu, olumsuz dinî davranışlarla (inkâr ve isyan) ilgilidir. Ancak olumlu davranışların (iman ve itaat) karşılığıyla ilgili âyetler de azımsanmayacak derecededir. Bu çalışmada, iman ve itaatin dünya hayatındaki karşılıklarını belirten, ima eden veya bu bağlamda yorumlanan bazı âyetlere odaklanılmıştır. Nitel bir araştırma olan çalışmada, konulu tefsir yöntemi esas alınmıştır. Âyetlerle ilgili açıklama ve yorumlar, belirlenen tefsir eserlerinden derlenmeye ve karşılaştırmalı bir şekilde analiz edilmeye çalışılmıştır. İman ve itaatin dünya hayatındaki karşılıklarını bildiren âyetler, sadece maddi/somut açıdan değerlendirildiğinde hayatın olağan akışındaki olgu ve olayların yanı sıra farklı âyet ve hadislerle çelişebilmektedir. Müfessirlerin de farkında olduğu bu durum, çeşitli açılardan problem yaratmaktadır. Bu sebeple söz konusu âyetler, çoğu zaman manevi/soyut karşılıklar açısından yorumlanmaya çalışılmaktadır. Ayrıca sünnetullah, fıtrat, hikmet gibi kavramlar aracılığıyla, davranışların sebep-sonuç ilişkileri çerçevesinde açığa çıkan etkileri üzerinde durulmaktadır. Bu yaklaşım, sosyolojik çıkarımların ağırlıkta olduğu yakın dönem tefsir eserlerinde daha yoğun ve daha açık bir şekilde görülmektedir. Sonuç olarak iman ve itaatin dünya hayatındaki karşılıklarını ifade eden âyetlerin, maddi/somut şeylerden ziyade manevi/soyut açıdan değerlendirilmesi daha uygun olacaktır. Söz konusu âyetlerin çoğu, ahiret hayatıyla ilişkilendirilmeye de müsaittir. Bazıları sebep-sonuç ilişkisi çerçevesinde psikolojik ya da sosyal etkiler olarak yorumlanabilir.