Kur'ân ilimleri açısından Ahmed el-Karamânî'nin "Tefsîru'l-Kur'ân"ı

Bu çalışmada bir Osmanlı müfessiri olan Ahmed b. Mahmûd el-Karamânî (ö. 971/1564) ve onun Tefsîru'l-Kur'ân adlı eseri; mahiyeti, metodu, kaynakları ve içerdiği Kur'ân ilimleri açısından incelenmiştir. Böylece Karamânî tefsirinin ulûmü'l-Kur'ân konuları açısından önemi ve literatür açısından değeri tespit edilmiştir. Tezimiz dört bölümden oluşmaktadır. Giriş dediğimiz birinci bölümde araştırmanın konusu, amacı, sınırları ve önemi gibi konulara temas edildikten sonra Karamânî ve eseri hakkında literatür değerlendirilmesi yapılmıştır. İkinci bölümde ise öncelikle müfessir Karamânî'nin hayatına, kişisel özelliklerine kısaca değinilmiş, ardından tefsirinin ismi ve mahiyeti üzerinde var olan tartışmalara işaret edilerek son kanaat belirtilmiştir. Bunun yanı sıra her tefsirin belli bir metodunun bulunmasından hareketle Karamânî'nin tefsirinde hangi metodu kullandığı ve âyetleri nasıl tefsir ettiği tespit edilmiştir. Öte yandan müfessirin eserini telif ederken müracaat ettiği kaynaklara da yer verilerek kendisinin farklı ilmî alanlara oldukça hâkim olduğu vurgulanmıştır. Tezimizin üçüncü bölümünde Karamânî'nin tefsiri, Kur'ân ilimleri açısından incelenmiş; bu bağlamda tespit ve tahliller yapılmıştır. Bu kısımda temel tefsir usulü kaynaklarındaki bilgilerden ziyade özellikle müellifin söz konusu ilimle ilgili verdiği tanımlar, getirdiği örnekler ve yaptığı farklı değerlendirmeler tespit edilerek sunulmuştur. Özgün bir çalışma sunumu için zikri geçen ilimler Karamânî'den olduğu gibi aktarılıp bırakılmamış; her ana başlığın sonunda yapılan değerlendirmelerle Tefsîru'l-Kur'ân ile temel tefsir usulü eserleri arasında mukayeseler yapılmıştır. Sonuç ve öneriler başlığını verdiğimiz dördüncü bölümde ise Karamânî'nin Tefsîru'l-Kur'ân adlı eserinin, Kur'ân ilimlerinin tamamına yer verdiği ve tefsir literatürü için değerli bir kaynak olma özelliği taşıdığı kanaatine varılarak bu tefsirin çeşitli ilmî konular üzerinde de araştırılması gerektiği vurgulanmıştır.