Kur'an'ın nüzûl anlamının te'vil süreci

Bu çalışmada inanç meseleleri ve amelî meselelerde delil getirilen ayetlerin nüzûl dönemindeki ilk, asli ve tarihi anlamlarından ilimlerin istikrar kazandığı dönemlerdeki epistemolojik anlamlarına dönüşümü konusu incelenmiştir. Araştırmanın konusu hicri ikinci ve üçüncü asırlardaki ilk/erken dönem dilbilimsel tefsirler ve rivayet tefsirleri ile hicri dördüncü asrın başlangıcından hicri yedinci asrın sonuna kadar telif edilen kelâmî ve fıkhî tefsirler özelinde çalışılarak sınırlandırılmıştır. Çalışmanın genelinde deskriptif (betimleyici), karşılaştırma ve tartışma yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmanın ilk iki amacı ise sırasıyla ayetlerin nüzûl dönemindeki ilk, asli ve tarihi manaları ile ayetlerin kelâm ve fıkıh ilimleri nezdinde kazandığı yeni manaları mezceden bütünlüklü orijinal bir çalışma ortaya koymak ve Kur'an-ı Kerim'in keyfiyeti, söz-metin ilişkisi, söz olan vahyin metinleşme sürecinin ardından ilimler nezdinde izlediği seyir gibi tefsirde son yıllarda kayda değer yeni bir literatürün üretildiği konulara farklı bir perspektifle bakarak alana özgün, akademik, bilimsel bir tez çalışmasıyla katkıda bulunmak olarak belirlenmiştir. Sözü geçen hedeflere sistemli bir biçimde ulaşabilmek için bu çalışma giriş, üç ana bölüm ve sonuçtan müteşekkil beş kısma ayrılmıştır. Giriş kısmında araştırmanın hipotezi ileri sürülmek suretiyle kuramsal çerçeve açıklanmıştır. Daha sonra ikinci bölümde çalışmanın mihverini oluşturan tefsir, te'vil, ilm-i tefsir ve yorumun kavramsal çerçevesi ortaya konmuştur. Üçüncü bölümde müfessir mütekellimlerin çeşitli ayetleri otantik anlamlarından epistemolojik yeni anlamlarına taşıdığına temas edilmiştir. Söz konusu faaliyetlerden bazılarının iç ve dış bağlamın ihmal edilmesi ve mezhebî taassublar gibi saiklerden kaynaklandığı sonucuna ulaşılmış, bunlar dönüşümün olumsuz/tutarsız örnekleri arasında sayılmıştır. Bazılarının da İslam coğrafyalarının genişlemesi, sosyolojik koşulların farklılaşması ve benzeri faktörlerden dolayı yapıldığı neticesine varılmış, onlar dönüşümün olumlu misallerinde ifade edilmiştir. Benzer şekilde dördüncü bölümde müfessir fakihlerin birtakım ayetleri lügavî anlamlarından metinsel anlamlarına taşıdığına değinilmiştir. Bu tasarruflardan bazılarının ön fikirler ve indirgemeci tutumlardan ötürü gerçekleştiği çıkarımında bulunulmuş ve onlar dönüşümün olumsuz yönüne örnek verilmiştir. Ayrıca toplumsal koşulların getirdiği güncel durumlar ve Kur'an'dan irtibatı koparmama arzusu etkenlerinin dönüşümün olumlu minvalde gerçekleşmesine katkı sunduğu sonucu elde edilmiştir. Bu çalışmanın en son kısmı olan sonuç bölümündeyse somut ayet örneklerinden hareketle ulaşılan sonuçlar kritik edilmiş ve giriş kısmında ileri sürülen hipotezin doğrulandığı belirtilmiştir.