Kurşun-kalay-bakır alışımı yatak malzemelerinin mikro yapı ve mekanik özelliklerinin araştırılması

ÖZET Yüksek Lisans Tezi KURŞUN-KALAY-BAKCR ALAŞIMI YATAK MALZEMELERİNİN MİKRO YAPI VE MEKANİK ÖZELLİKLERİNİN ARAŞTIRILMASI Tanju TEKER Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Metalürji Eğitimi Anabilim Dalı 2004, Sayfa: 41 Bu çalışmada; % 73,4 Pb % 23,4 Sn ve % 3,2 Cu içeren bir kaymalı yatak alaşımı malzemesine, sırasıyla % 5-6 Co ve % 7-8 Cr partikOl tozlan katılarak, mikroyapı ve mekanik özelliklere etkileri araştırılıp, optimum değerler belirlenmeye çalışılmıştır. Kurşun bronzlarının yüksek hızda çalışan kaymalı yataklar için mükemmel bir alaşım olması nedeniyle, bu alaşımın mikroyapı ve mekanik özelliklerinin geliştirilmesi açısın dan büyük önem taşımaktadır. Bu amaçla, önceden belirlenen bileşimdeki Pb-Sn-Cu alaşımı malzemeye % 5-6 Co ve % 7-8 Cr katılarak, enjeksiyon döküm yöntemiyle dökülmüş ve daha sonra malzemenin katılaşma yapı farklılıkları, metalografik ve mekanik test yöntemleriyle incelenmiştir. Ayrıca alaşımın faz yapısında ve mekanik özelliklerinde meydana gelen değişiklikler optik mikroskop (OM), Scanning Electron Microscopy (SEM) incelemeleri, Electron Diffraction Shot (EDS), X-Ray Diffraction (XRD), Differential Thermal Analysis (DTA) analizleri, çekme ve sertlik testleriyle tespit edilmiştir. Çalışmanın 1. Bölümünde Pb-Sn-Cu alaşımları ve bu malzemelerin önemi, 2. Bolü- münde materyal ve metod verilmiştir. Ayrıca bu bölümde alaşımı oluşturan elementlerin teknik özellikleri, kurşun alaşımları, demir dışı metal dökümcülüğü ve çeşitleri, kurşun için kullanılan dağlayıcılara yer verilmiş, 3. Bölümde deney malzemelerinin üretimi ve deneysel çalışmalar anlatılmış, 4. Bölümde de deney sonuçlan açıklanmış ve sonuçların bir değerlendirilmesi yapılmıştır. Sonuç olarak, Pb- % 3-3,5 Cu- % 23-24 Sn alaşımına Co ve Cr alaşım elementlerinin partikül (toz) olarak ilavesiyle malzemenin çok yüksek olan sünekliği, önemli derecede azalmıştır. Ancak kobalt katkısı, tokluğu ve sünekliği azaltırken, akma mukavemetini yükseltmiştir. Aynca, kobalt ve krom partikül katkılan alaşımın ergime sıcaklığını yükselt- meşine karşın, faz dönüşüm sıcaklıklarım düşürmüştür. Krom ise; hem akma gerilmesi, hem de sünekliği önemli derecede düşürmüştür. Anahtar kelime: Pb-Sn-Cu alaşımı; enjeksiyon döküm, mekanik özellik, mikroyapı, SEM, XRD, DTA. VI