Kürt sekülerleşmesi: Kuşak farklılaşması bağlamında Diyarbakır'da dini değişim

1960'lardan itibaren filizlenmeye başlayan Kürt sol/sosyalist düşüncesi, 1990'lı yıllardan itibaren toplumsal etki alanını peyderpey genişleterek Kürt toplumunun önemli bir kesimi üzerinde bir hegemonya kurabilmiştir. İllegal (PKK) ve legal (siyasal, toplumsal ve kültürel) alanlarda faaliyetler sürdüren Kürt solunun ideolojik/politik etkileri sonucunda, halen birçok genç etnik sol-sosyalist ideolojinin seküler çekim merkezine dâhil olmakta ve önceki kuşaklara kıyasla geleneğe ve dine yaklaşımlar hususunda hızlı bir değişim yaşamaktadır. Bu araştırma Diyarbakır'da yaşanan sekülerleşme sürecini hızlandıran önemli faktörlerden biri olan Kürt solunun kuşaklar üzerindeki etkisine odaklanmaktadır. Araştırmanın amacı, Diyarbakır şehri özelinde hâkim etnik sol/sosyalist dinamiklerin genç kuşakta nasıl bir değişim meydana getirdiğini saptamaya çalışmak ve genç kuşağın önceki kuşaklarla farklılıklarını çeşitli boyutlarıyla anlamaya çalışmaktır. Kuşak karşılaştırmasının metodolojik bir araç olarak kullanıldığı bu araştırmada, "temellendirilmiş teori" ve "biyografi" yöntemleri birlikte kullanılmaktadır. Araştırma, 2018 yılının Haziran-Temmuz-Ağustos ve 2019 yılının Temmuz aylarında Diyarbakır'da gerçekleştirilen saha araştırmasından elde edilen verilere dayanmaktadır. Araştırmada 36 genç ve ebeveyn çift, 14 tek ve 3 odak grup görüşmesinde toplam 102 katılımcıyla yarı-yapılandırılmış mülakat formuna dayalı olarak yüz yüze derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Saha verileri, gorunded teorinin de bir gereği olarak kodlamayla başlayıp daha soyut teorik bulgulara ulaşmak şeklinde bir tümevarımsal süreç içinde ve sürekli karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Böylece ortaya çıkan bulgular, Kürt kuşakları arasında yaşanan sekülerleşmeye dair teorik soyutlamalara ulaşmaya imkân tanımıştır. Elde edilen bulgulara göre politik/ideolojik nedenlere dayanan ve etnik sol/sosyalist karakterde olan bu sekülerleşme tipi, sekülerleşme tartışmalarında genellikle ön planda olan Batılı kapitalist sekülerleşme tipinden farklı niteliktedir. Gençler üzerinde etkili olan etnik sol/sosyalist sekülerleşme süreci "radikal" nitelikte bir sekülerleşmenin ve tutum, değer ve inançlarda farklılaşmanın yaşanmasında etkili olmaktadır. Araştırmanın ulaştığı bulgulara göre ebeveynlerine kıyasla gençler; dine/geleneğe bakışta, ibadetleri uygulamada, örf ve âdetlere uymada, flört, evlilik ve boşanma gibi pratiklerde ve toplumsal cinsiyete yaklaşımda önemli farklılaşma yaşamaktadır.