Kutb'un Husrev ü Şı̇rı̇n'inde söz varlığı

Harezm Türkçesi eseri olan bu mesnevide, Harezm dilinin özellikleri mesnevinin anlatımındaki inceliklerle birleşir ve okuyucuyu o dönemin atmosferine götürür. Dilin zarafetiyle dokunulan her satırda, Kutb'un Husrev u Şirin hikâyesi, o dönemin insanlarının yaşamını, duygularını ve düşüncelerini yansıtır. İki aşığın tutkusu, 14. yüzyılın Harezm toplumunun duygusal ve sosyal dinamiklerini anlamamıza yardımcı olur. Bu hikâye, sadece aşkın ötesinde, toplumun değerleri, ilişkileri ve o dönemin sosyal dokusunu da bizlere aktarır. Genceli Nizamî tarafından yazılışından yaklaşık iki yüzyıl sonra, hakkında tahminlerden öte kesin bir bilgi bulunmayan Kutb mahlaslı bir şair tarafından tercüme edilen ve günümüze ulaşan tek nüshası Berke Fakih tarafından yazılan bu eser, yaklaşık 4730 beyitten ve 90 başlıktan oluşmaktadır. Türk edebiyatındaki ilk Hüsrev ve Şirin hikâyesi olan bu çevirinin söz varlığını incelediğimiz çalışmamızdaki ana amaç, dönemin dilinin metin üzerinden daha ayrıntılı incelenmesi ve metnin derinliğini anlama ile yazarın/mütercimin ifade gücünü değerlendirmek adına geniş bir perspektif sunmaktır. Bir diğer amaç ise dilin ve söz varlığının "Husrev ü Şirin" gibi bir edebi eserdeki rolünü anlamaktır. Eserin dil yapısını, kullanılan sözcüklerin ve ifadelerin derinliğini, şiirsel öğelerin etkisini ve dilin eserin üzerindeki rolünü analiz ederek, anlatım gücü ile eserin duygusal etkisini anlamayı ve anlatmayı amaçlamaktayız. Çalışma, giriş ve inceleme olmak üzere iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde söz varlığı, eser, eserin yazarı ve mütercimi hakkındaki bilgiler ve bu eser hakkında yapılan çalışmalar aktarılmıştır. İkinci bölüm olan inceleme kısmında eserde bulunan isimler, özel, soyut, somut isimler ile topluluk isimleri, görevlerine göre sınıflandırılarak sıfatlar, zarflar, zamirler gösterilmiş, tespit edilen fiiller ve fiilimsiler sunulmuş edatlar ve bağlaçlar aktarılmıştır. Ayrıca görülen deyimler, atasözleri, kalıp ifadeler, yabancı olduğu halde Türkçe ek alan sözcükler de yine bu kısımda verilmiştir. Sonuç kısmında ise eserdeki kelimelerin yoğunluğu aktarılmış ve sonrasında yararlanılan kaynaklar belirtilmiştir. Anahtar Sözcükler: Kutb, Husrev ü Şirin, söz varlığı, Genceli Nizamî