Kuzey Yarıküreden seçilen gezegenimsi bulutsu ve adaylarının tayfsal incelenmesi

Gezegenimsi Bulutsu (Planetary Nebula, PN), küçük – orta kütleli (0.8 – 8 M☉) yıldızlar evrimlerinin sonuna yaklaşırken, asimptotik dev kolu ile beyaz cüce aşamaları arasında genişleyerek yıldızlararası ortama bıraktıkları maddenin, merkezde bulunan beyaz cüce tarafından iyonize edilmesi sonucu oluşan bir gök cismidir. Yıldız evriminin diğer aşamalarına kıyasla daha kısa ömürlüdür. PN'ler yıldızlararası ortamın anlaşılması ve zenginleştirilmesi, yıldız evrimi aşamaları gibi pek çok konuda anahtar role sahiptir. Bu tez kapsamında kuzey yarıküreden (Dec > -10) seçilen 15 PN ve 13 PN adayı tayfsal verileri ile incelendi. Bu veriler TÜBİTAK Ulusal Gözlemevinde (TUG) bulunan 150 cm'lik Rus – Türk Teleskobu (RTT150) üzerine kurulu TUG Sönük Nesne Tayfçeker ve Kamerası (TUG Faint Object Spectrograph and Camera – TFOSC) ile elde edildi. İncelenen 28 kaynaktan, 18 PN ve PN adayı ilk kez tayfsal olarak gözlendi. Fiziksel parametreleri belirlenebilen kaynakların elektron sıcaklığı 5700 – 17000 K, elektron yoğunluğu 100 – 12000 cm-3, ortam sönümleme sabiti 0,70 – 4,00 aralıklarında hesaplandı, element bollukları, uyarılma sınıfları belirlendi. İncelenen kaynaklardan 4 PN adayı tayflarından elde edilen yayınım çizgi oranları ve bu oranlardan oluşturulan tanısal grafiklere dayanarak PN olarak doğrulandı. Fotoiyonizasyon kodu yardımıyla ölçülen yayınım çizgilerinden belirlenemeyen fiziksel parametreleri belirlendi.