Kıyı bölgelerindeki atıl sanayi alanlarında geliştirilmiş kentsel dönüşüm projelerinin kent kimliğine etkisi: Bakü, Beyaz Şehir örneği

Küreselleşmeyle birlikte yaşanan ekonomik, sosyal ve fiziksel değişimler, pek çok ülkede ve kentte sanayi alanlarının yer değiştirmesine neden olmuş, kent merkezleri çevresinde terkedilmiş sanayi alanları ortaya çıkmıştır. Bu tür projelerden biri de Azerbaycan'ının başkenti Bakü'de bulunan eski sanayi bölgesi Siyah şehirde olan kentsel dönüşüm projesidir. Siyah şehir bölgesi 19. yüzyılın sonlarında petrol sanayisinin önem kazanması nedeniyle Bakü'nün doğu kısmında kurulmuş ve 100 yılı aşkın süre boyunca petrol üretim ve hasılat alanı olarak kullanılmıştır. Zamanla bölge çevresel kirlilik nedeni ile yaşanılması zor bir hale gelmiş, böylelikle 2007 yılında bu alanda bir kentsel dönüşüm projesi yapılmasına karar verilmiştir. Proje kapsamında yapılan çevresel düzenlemelerle birlikte bölge yeni bir kimlik kazanarak Siyah şehirden Beyaz şehre dönüştürülmüştür. Bu tez çalışmasının amacı Bakü beyaz şehir kentsel dönüşüm projesinin Bakü'nün kent kimliğine olan etkisini araştırmaktır. Çalışmada öncelikle, kentsel dönüşüm ve kent kimliği kavramları araştırılmış, kent kimliğini oluşturan bileşenler irdelenmiştir. Bunlarla birlikte dünyanın farklı ülkelerindeki eski sanayi alanlarında yapılmış kentsel dönüşüm projelerinin kent kimliklerine olan etkileri incelenmiştir. Ardından, Bakü'nün geçmişten günümüze sahip olduğu kent kimliği farklı dönemler üzerinden incelenerek, Siyah şehrin ortaya çıkışından Beyaz şehre dönüşümüne kadar geçen süreçte yaşanan fiziksel ve sosyal değişimlerin kent kimliğini nasıl etkilediği araştırılmıştır. Son olarak Beyaz şehir kentsel dönüşüm projesi ile ilgili literatür analizinin ardından gözlem, yerinde tespit ve anket tekniklerinin kullanıldığı bir alan çalışması gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak Bakü Beyaz şehir kentsel dönüşüm projesi çevresel açıdan başarılı proje sayılsa da Bakü kentinin kimliği ile olan ilişkisinde büyük eksiklikler görülmüştür. Kent kimliğinin doğal, yapılı ve sosyal bileşenlerine yeteri kadar dikkat edilmemesi ile zamanla Bakü'nün yerel kimliğin ve dokusunun kaybolmasına sebep olabileceği kanaatine varılmıştır.