Kıyiv Metropolitliğinin Moskova patrikhanesine bağlanması süreci(XVII. yy.)

Çalışmamız 988 senesinden beri yüzyıllarca İstanbul Patrikhanesine ait olan Kıyiv Metropolitliğinin XVII. 1648–1700 yılları arasında vukuu bulan Moskova Patrikhanesine bağlanması süreçlerini teferruatlı bir şekilde dile getirmektedir. Bu vesile ile Osmanlı-Kosak Devleti münasebetlerindeki Kilise faktörü, Ukrayna ruhban sınıfının istiklal mücadeleleri ve Moskova Çarlığının İstanbul Patrikhanesi arazilerini zulüm ve aldatma yöntemleriyle istila etmeleri tetkik edilmiştir. Araştırmalarımız sırasında Osmanlı-Kosak Devleti münasebetleri ve Ukrayna Kilisesi tarihiyle ilgili olan farklı dillerdeki eser ve belgelerden yararlandık. Daha önce Kilise tarihçileri ve araştırmacıların tarafından dikkate alınmayan Moskova diplomatik faaliyetine dair Osmanlı belgelerinin sayesinde Ukrayna Kilisesi tarihinin en önemli döneminin yeni bakış açısından değerlendirilmesi imkânı bulunmuştur. Çalışmamız neticesinde 1686 yılında Kıyiv Metropolitliğinin Moskova Patrikhanesine Ortodoks Kilisesi kanunları dışı olarak bağlanmış olduğu kanaatindeyiz. 1686–1700 yılları arasında süren Osmanlı-Moskova Çarlığı savaşı ise Moskova'nın Osmanlı İmparatorluğunda gerçekleştirdiği diplomatik faaliyeti sayesinde mümkün olan bu istilayı tamamlamıştır. Kıyiv Metropolitliğinin istilasının en belirgin özelliği de Moskova Patrikhanesi ve idari makamlarının İstanbul Patriği IV. Dionisius'un 1686 yılında imzaladığı Ukrayna Kilisesi statüsüyle ilgili namelerini bilinçli olarak yanlış bir şekilde çevirtmesi ve yorumlamasıdır. Bununla birlikte çalışmada Kıyiv Metropolitliğinin istilası Moskova Çarlığının "Üçüncü Roma" siyaseti ve Osmanlı coğrafyasında nüfuz elde etme mücadelesi kapsamında teferruatlı bir şekilde incelenmiştir. Bu bakış açısından ulaştığımız sonuçlar hem Türkiye-Ukrayna münasebetleri hem de Ortodoks Kilisesi araştırmalarında geniş bir şekilde istifade edilebilecektir.