Lavandula angustifolia Mill. (lavanta) türünün uçucu yağının kimyasal içeriğinin standardizasyonu üzerine araştırmalar

Lavanta (Lavandula angustifolia) Lamiaceae familyasından, genel olarak Akdeniz'e özgü, hoş kokulu, çok yıllık ve çalı formunda aromatik bir bitkidir. Birçoğu Akdeniz kökenli olmak üzere onlarca farklı lavanta türü bulunmaktadır. Lavantanın türüne bağlı olarak uçucu yağın kimyasal bileşenleri değişiklik göstermektedir. Uçucu yağlar terapötik, sedatif, antiseptik, antiviral ve antibakteriyel etkileri sebebiyle kozmetik, eczacılık ve gıda endüstrisinde kullanılmaktadır. Bu nedenle, lavanta ekonomik değeri olan bir türdür. Çalışmamız kapsamında, Lavanta (Lavandula angustifolia) uçucu yağının elde edilmesi için standardizasyon araştırmalarının yapılması amaçlandı. Bu amaçla, Muğla ilinde yetişen Lavanta (Lavandula angustifolia) türü farklı şartlarda ve sürelerde kurutuldu. Kurutma işlemi yapılan örneklerin hidrodestilasyon tekniğiyle asidik (pH:5.8), nötr (pH:7.0) ve bazik (pH:8.0) ortamlarda uçucu yağları elde edildi. Farklı şartlarda, elde edilen toplamda 33 uçucu yağın her biri GC ve GC-MS cihazlarında analiz edildi. Ayrıca, lavanta uçucu yağı kozmetikte kullanıldığı için uçucu yağların tirozinaz inhibisyon aktivitesi de incelendi. Uçucu yağlarda 41 bileşen tespit edildi ve tamamı aydınlatıldı. Linalool (%23,93 ile %53,79 arasında), linalool acetate (%0,05 ile %37,32 arasında), borneol (%1,91 ile %19,01 arasında), -terpineol (%0,88 ile %18,4 arasında) ve D-camphor (%1,15 ile %16,13 arasında) majör bileşenler olarak tespit edildi. Uçucu yağlarda sırası ile monoterpenler, monoterpenoidler ve diğer uçucu bileşenlerin baskın olduğu izlendi. Lavanta uçucu yağlarının içeriklerinin çeşitli etmenlerle değiştiği ve tirozinaz inhibisyon aktivitesi sonuçlarının farklılık gösterdiği görüldü. 33 uçucu yağ örneğindeki ilk 16 majör bileşenin yüzde miktarları kemometrik yöntemlerle analiz edildi ve 33 yağ arasındaki farklılıklar PCA ve HCA yöntemleriyle ortaya konuldu. Güneşte kurutulan ve 1. gün örneklerinden bazik ortamda elde edilen uçucu yağın Avrupa Farmokopisine en uygun olduğu tespit edildi. Sadece 3-octanon (t), D-camphor (%5,20) ve α-terpineol (%2,52) Avrupa Farmokopisin'de verilen değerler dışında kaldı. Bu tez çalışmasının sonuçları, bitki özütleme, uçucu yağ elde etme bakımından önemli olduğundan halk sağlığını korumak adına uçucu yağ üreten firmalar açısından önem arz ettiğini düşünmekteyiz.