Lisans düzeyinde turizm işletmeciliği eğitimi alan öğrencilerde mesleki damga bilincinin mesleki bağlılık üzerindeki etkisi: Mesleki benlik saygısının aracı ve düzenleyici rolü

Türkiye'de turizm işletmeciliği alanında eğitim almış olan kişilerin, turizm sektöründe çalışmadıkları ya da sektörde çalışmaya başladıktan bir süre sonra turizm sektöründen ayrıldıkları yapılan çeşitli araştırmalarda ortaya konmaktadır. Bu durumun ortaya çıkmasının sebepleri arasında turizm sektöründeki insan kaynakları uygulamalarının ve çalışma şartlarının bağlılık yaratmayacak derecede kötü olması (Baum, 2007; Kusluvan, Kusluvan, Ilhan ve Buyruk, 2010; Price, 1994; Woods, 1999); bireylerin kişilik özellikleri ve değerleri ile turizm sektörünün yapısal özelliklerinin ve gereklerinin uyuşmaması (Chalkiti ve Sigala, 2010; Davidson, Timo ve Wang, 2010; Kuşluvan ve Kuşluvan, 2004; Kusluvan v.d. 2010); turizm eğitimi veren okulların turizm sektöründe çalışma için gerekli olan bilgi ve beceriyi öğrencilerine yeterli ölçüde kazandıramamaları (Holden, Jameson ve Lashley, 2005); bireylerin turizm sektöründe çalışmaya başladıktan kısa bir süre sonra yönetici olacakları ve yüksek gelir elde edecekleri gibi yüksek bir beklenti içinde olmaları (Lu ve Adler, 2009), eğitim almış kişilerin sektördeki işlere göre fazla nitelikli olması (Orr, Murray, ve McKenna, 1992) gibi faktörler gösterilmektedir. Ancak turizmde mesleki bağlılığı etkileyebilecek olan mesleki damga bilinci ve mesleki benlik saygısı kavramları üzerinde yeterli araştırma yapılmamıştır. Bu çalışma, alan yazınındaki bu boşluğu doldurmak üzere, lisans düzeyinde turizm işletmeciliği eğitimi alan öğrencilerin mesleki damga bilincinin mesleki bağlılıkları üzerindeki etkisini tespit etmek ve mesleki damga bilinci ile mesleki bağlılık arasında mesleki benlik saygısının aracı ve düzenleyici rol oynayıp oynamadığını test etmek amacıyla yapılmıştır. Araştırmada örnekleme yöntemi olarak tesadüfi olmayan örnekleme yöntemlerinden amaca göre örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Türkiye'de turizmin geliştiği dört bölgenin (Marmara, Ege, Akdeniz ve İç Anadolu) her birinden en eski ve eğitim dili Türkçe olan iki farklı üniversitenin turizm/konaklama işletmeciliği bölümlerinin 3. ve 4. sınıflarında okuyan ve en az 3 ay staj yapmış ya da sektörde çalışmış olan öğrenciler araştırmaya dahil edilmiştir. Veriler araştırma değişkenlerine ilişkin ölçeklerin ve demografik soruların yer aldığı anket aracılığı ile yüz yüze toplanmış ve analiz edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre öğrencilerin önemli bir oranının turizm işletmeciliği mesleğine yönelik olarak mesleki damga bilincinin yüksek, mesleki benlik saygısının ve mesleki bağlılığının ise düşük olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonuçları incelendiğinde mesleki damga bilincinin mesleki bağlılığı olumsuz yönde etkilediği, ancak bu etkinin %95 güven aralığında istatistiki olarak anlamlı olmadığı, mesleki benlik saygısını ise çok güçlü bir şekilde olumsuz etkilediği tespit edilmiştir. Yine mesleki benlik saygısının mesleki bağlılığı pozitif yönde etkilediği ortaya çıkmıştır. Ayrıca mesleki damga bilinci ile mesleki bağlılık arasında mesleki benlik saygısının aracılık rolü oynadığı bulunmuştur. Bu sonuç turizm işletmeciliği mesleği ile ilgili damga bilincinin, öğrencilerin mesleki benlik saygısını güçlü bir şekilde olumsuz etkileyerek mesleki bağlılığını azalttığı hatta, mesleki benlik saygısının mesleki bağlılık üzerindeki olumlu etkisini toplamda olumsuza dönüştürdüğü anlamına gelmektedir. Öte yandan mesleki damga bilinci ile mesleki bağlılık arasında mesleki benlik saygısının düzenleyici rol oynamadığı görülmüştür. Bir başka deyişle mesleki benlik saygısının yüksek ya da düşük olması mesleki damga bilincinin mesleki bağlılık üzerindeki etkisini değiştirmemektedir. Anahtar Kelimeler: Mesleki Damga Bilinci, Mesleki Bağlılık, Mesleki Benlik Saygısı, Turizm İşletmeciliği, Turizm Eğitimi, Öğrenciler