Lise öğrencilerinin kaderle ilgili kavramlara yükledikleri anlamlar (Hatay-İskenderun örneği)

Bu araştırma lise öğrencilerinin kader inançları ile bu inançlarının sonucunda kader ile ilgili kavramlara (ecel ve ömür, rızık, doğal afetler ve felaketler, hayır-şer, hidayet ve dalalet, dua ve tevekkül) yükledikleri anlamları belirlemeyi konu edinmektedir. Bununla birlikte lise öğrencilerinin kader kavramına yükledikleri anlamlar çeşitli değişkenler (Cinsiyet, lise türü, sınıf düzeyi, sosyo-ekonomik düzey, anne-baba eğitim durumu ve din eğitimine en çok katkı yapan) açısından incelenmiştir. Araştırmanın örneklemini Hatay İli, İskenderun ilçesi sınırları içerisinde bulunan Fen Lisesi, Anadolu Lisesi, Meslek Lisesi ve İmam Hatip Liselerinde öğrenim gören 9, 10, 11 ve 12'nci sınıf öğrencileri arasından tesadüfi yöntemle seçilen 624 öğrenci oluşturmaktadır. Lise öğrencilerin kader inancını ve bu inanca yönelik kader ile ilgili kavramlara yükledikleri anlamları belirlemek amacıyla Kelam alanında kapsamlı bir ölçme aracına rastlanılmadığından söz konusu alanda uzmanların görüşleri alınarak araştırmacı tarafından hazırlanan sorular uygulanmıştır. Bu ölçme aracı ile birlikte lise öğrencilerinin demografik bilgilerini ölçmek amacı ile yine araştırmacı tarafından geliştirilen Demografik Bilgi Formu kullanılmıştır. Demografik Bilgi Formu; cinsiyet, baba eğitim, anne eğitim, sınıf düzeyi, sosyo-ekonomik düzey, okul türü ve din eğitimine en çok etkisi olan faktörlere ilişkin sorulardan oluşmaktadır.Yapılan analizler sonucunda; kader ve kadere ilişkin kavramlara lise öğrencilerinin yükledikleri anlamlar cinsiyet, anne-baba eğitim durumu, lise türü, sınıf düzeyi değişkenlerine göre anlamlı düzeyde farklılaşmaktadır. Cinsiyet yönünden bakıldığında, erkek öğrencilerde cebrî yönde (önceden takdir edilmiş) kaderci bir anlayış görülürken, kız öğrencilerde Ehl-i Sünnet'in görüşüne yakın bir kader anlayışı gözlenmektedir. Anne-baba eğitim durumu değerlendirildiğinde, gerek anne gerekse baba eğitim düzeyi yükseldikçe cebri (kaderci) anlayıştan uzaklaşıldığı, insan irade ve sorumluluğunun ön plana çıktığı bir anlayışa yaklaşıldığı görülmüştür. Diğer taraftan istatistiksel analiz verileri lise öğrencilerinin kader kavramına yükledikleri anlamların onların sosyo-ekonomik düzeylerine göre farklılaşmadığını göstermiştir. Lise türleri açısından bakıldığında; imam hatip lisesi öğrencilerinin diğer lise türü öğrencilerine kıyasla klasik kader anlayışına (önceden takdir ve belirleme) sahip oldukları, meslek lisesi öğrencilerinin kader algısının Cebriyye mezhebi ile paralellik gösterdiği, fen lisesi öğrencilerinin cebri anlayışın dışında kalarak, insan iradesini ön plana çıkaran bir anlayışa sahip oldukları bunun yanında kader inancını oluşturan bazı kavramlar noktasında eksiklikleri olduğu göze çarpmaktadır. Sınıf düzeyi dikkate alındığında; sınıf düzeyi yükseldikçe felaketlerin alınyazısı olduğu, yaşanılması gereken bir kader olduğu anlayışından uzaklaşıldığı, gençler arasındaki yaş farklılığının kaderin algılanmasında farklılıklar oluşturduğu görülmektedir. Ulaşılan bulgular din eğitimine en çok katkıyı %94,8 gibi bir oranla aile bireylerinin yaptığı, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersleri ve din görevlilerinin geri kalan yüzdelik dilimi oluşturduğu tespit edilmiştir.