Madde bağımlılarının sosyal rehabilitasyonunda yerel yönetimlerin rolü-Bursa ili örneği

Bu araştırmanın ana amacı, madde bağımlılarının sosyal rehabilitasyonunda yerel yönetimler tarafından verilen hizmetleri yararlanıcıların gözünden incelemektir. Madde bağımlılığı ile mücadelede sosyal rehabilitasyon alanında önemli bir eksikliği kapatan Gençlik ve Aile Destek Merkezi örnekleminden hareket edilmiştir. Madde bağımlısı bireylerin, tedavi öncesi ve sonrası destek ve sosyal rehabilitasyonunda yerel yönetimlerin rolü Bursa ili örneğinde araştırılmıştır. Araştırmada, yerel yönetimlerin özellikle de belediyelerin sosyal politikaların en güncel ve en önemli konularından birisi olan madde bağımlılarının tıbbı tedavi sonrası sosyal rehabilitasyonu konusuna dikkatlerini çekmek, farkındalık oluşturmak ve açılacak yeni merkezler ile ülkemizi saran bu sorunun çözümüne katkı sağlamak istenmiştir. Araştırma, yapılan çalışmanın amacına uygunluğu nedeni ile niceliksel metodolojiye dayalı genel tarama modelinin kullanıldığı tanıtsal bir çalışmadır. Bu model esas alınarak çalışmada Bursa'da madde bağımlılarının sosyal rehabilitasyonunda yerel yönetimler tarafından verilen hizmetlerin mevcut durumu ve sosyal rehabilitasyon merkezi olan GADEM'den yararlanan yararlanıcıların görüşleri çerçevesinde saptanmaya çalışılmıştır. Çalışma örnekleme yöntemi kullanılarak GADEM'e kayıtlı 489 madde kullanıcısından 140'ı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya katılan ve yaş ortalamaları = 16.6 olan madde kullanıcıların %9.3'ünü kadın, %90.7'ini erkekler oluşturmaktadır. Yaş aralıklarına bakıldığında ise %9.3'ü 10-17 yaş (bunların içerisinde erken ergenlik evresinde 3 kişi, orta ergenlik döneminde 7 kişi ve geç ergenlik döneminde ise 3 kişi olmak üzere toplam 13 kişidir ) %39.3'ü 18-24 yaş, %23.6'sı 25-30 yaş, %22.1'i 31-40 yaş, %3.6'sı 41-49 yaş, ve %2.1'i 50 ve üstü yaş ve aralığındaki kişilerden oluşmaktadır. Katılımcıların içerisinde %20,7'si evli, %69.3'ü bekar, %9.3'ünü boşanmış ve %0.7'sini evli ama eşinden ayrı olanlar oluşturmaktadır. Katılımcıların %38.6'sı Osmangazi, %30.'u Yıldırım, %12.1 Nilüfer, %1.4'ü Gemlik, %2.1'i İnegöl, %5'i Gürsu, %5.7'si Mudanya ve %5'i Kestel İlçesinde ikamet etmektedir. İlk kullanılan madde %79.3'ü (111 kişi) esrardır. Madde kullanım sıklığı ile cinsiyet arasında anlamlı bir farklılık olduğu (p=.027<.05, (( χ2(1) = 12.604, p = .027)), %75.7'si arkadaş çevresi sebebiyle madde kullanmaya başladığı, %62.1'i daha önce tıbbı/klinik tedavi gördüğü, %30.7'si uyuşturucu kullanımından dolayı dosyası olduğu tespit edilmiştir. Uyuşturucu kullanımı ile adli vaka suç arasındaki istatistiksel olarak çok yüksek derecede anlamlı bir bağlantı bulunmuştur; (p=.000<.05, ((χ2(1) = 80.375, p = .000). ) Çoklu madde kullanımı ile kendisine zarar verme arasında istatistiksel p=.351<.05, (χ2(1) = 2.096, p = .351 olarak anlamlı bir bağlantı bulunduğu ve %83.6'sının danışmanlık hizmeti sonrası tıbbı tedaviyi kabul ettiği gözlemlenen durumlar arasındadır. Madde bağımlılığının tedavisinde ve sonrasında gerçekleştirilen rehabilitasyon sürecinde sosyal hizmet uzmanı önemli roller üstlenmektedir. Bu roller farklı müdahale düzeylerine göre (mikro, mezzo ve makro ) şöyle şekillenmektedir. Sosyal hizmet uzmanın danışmanlık rolünün mikro düzeyine baktığımızda madde bağımlısı birey ve ailesine yönelik konsültasyon ve danışmanlık, mezzo düzeyinde bağımlılık tedavi ve rehabilitasyon hizmetinin daha iyi şartlarda yapılması için kurum seviyesinde değişim sağlama, makro düzeyde ise madde bağımlılığı alanında politikalara katkı ve yardım sağlamaktır. Toplumla yeniden bütünleşmesi ve uyumu, sosyal hizmet uzmanının kısa, orta ve uzun vadede (mikro-mezzo ve makro) seviyelerde etkin çalışmasını gerekli kılmaktadır. Bağımlılık tedavisi görmüş bireyleri güçler perspektifinde güçlendirme, sosyal çevredeki zararları azaltan ya da yok eden müdahalelerde bulunma, toplumdaki kaynakları sosyal hizmet rolüyle harekete geçirme, toplumda görülen dışlayıcı yasal/politik mevzuatı değiştirme, sosyal içermeyi destekleyecek adımları geliştirme acilen müdahale edilmesi gereken faaliyetler arasında sayılabilir. Türkiye'de tıbbı tedavi sonrasında ülke genelinde bir sosyal rehabilitasyon yapısı henüz yeterli olmadığından madde bağımlılığı tedavisinin başarı oranının düşük olduğu görülmektedir. Bağımlıların sosyal hayata tekrar adapte olmasının zor olduğu toplumlar, bağımlılık tedavisinde başarı oranının en düşük olduğu toplumlardır. Bu yüzden sadece tıbbı tedavi değil devamında yapılacak olan topluma yeniden kazandırma faaliyetleri de sağlıklı bir toplum için önemlidir. Öte yandan bağımlılık tedavisi ancak tam manasıyla gerçekleştirilen sosyal bütünleşme programlarının varlığıyla başarıya ulaşabilecek bir süreçtir. Bu nedenle tedavi öncesi ve sonrası destek ve sosyal rehabilitasyon süreci son derece önemli hale gelmektedir. Anahtar sözcükler Bağımlılık, sosyal rehabilitasyon, sosyal hizmet, yerel yönetimler, sosyal belediyecilik