Madde kullanım bozukluklarında üstbilişin değerlendirilmesi

Madde kullanım bozuklukları, toplumları ve kişileri ciddi anlamda olumsuz yönde etkileyen bir sorun olmaya devam etmektedir. Bu çalışmanın amacı DSM-V tanı kriterlerine göre madde kullanım bozukluğu tanısı almış kişilerde üstbilişin incelenmesidir. Araştırmaya İstanbul'da özel bir hastanenin alkol ve madde kullanım bozukluğu tedavi merkezi yataklı servislerinde yatarak tedavi gören 100 erkek hasta alınmıştır. Veri toplama amacıyla araştırmacı tarafından hazırlanan bir sosyodemografik veri formunun yanı sıra Üstbiliş Ölçeği-30 (ÜBÖ-30) ve Bağımlılık Profil İndeksi Kısa Formu (BAPİ-KISA) kullanılmıştır. Madde kullanımı ve üstbiliş arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla ÜBÖ-30'un alt ölçek puanları ve BAPİ-KISA'nın alt ölçek puanları arasında Spearman korelasyon analizi yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda ÜBÖ-30'un alt ölçeklerinden "Olumlu İnanç" ile BAPİ-KISA'nın alt ölçeklerinden "Madde Kullanım Sıklığı" puanları arasında istatistiksel açıdan negatif yönde anlamlı bir ilişki olduğu (p=0.032, rho=0.214) bulunmuştur. Diğer taraftan, ÜBÖ-30'un alt ölçeklerinden "Kontrol Edilemezlik ve Tehlike" puanları ile BAPİ-KISA'nın alt ölçeklerinden "Şiddetli İstek" puanları arasında ise istatiksel olarak pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu (p=0.025, rho=0.225) saptanmıştır. Bu sonuçlara göre, olumlu inanç arttıkça madde kullanım sıklığı azalmakta olup madde kullanmaya yönelik şiddetli istek (aşerme) arttıkça kontrol edilemezlik ve tehlike de artmaktadır. Katılımcıların yatış esnasında bildirdikleri, kişinin halen kullanmakta olduğu madde türü ile ÜBÖ-30 ölçek ve alt ölçek toplam puanları arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığı Kruskal Vallis testi ile değerlendirilmiş ancak istatiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanamamıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar alanyazındaki benzer çalışmalar göz önünde bulundurularak tartışılmış ve önerilerde bulunulmuştur.