Yuntdağ volkanik kompleksinin (Batı Anadolu) magmatik ve tektonik evrimi

ÖZET Aliağa-Foça çevresinde başlıca üç farklı kaya grubu yüzlek verir. 1. Yuntdağ volkanikleri, 2. Foça volkanik kompleksi ve 3. Aliağa kireçtaşı birimi. Yuntdağ volkanikleri alandaki en yaşlı kaya birimini oluşturur ve yaygın olarak yüzlek veren, kaim andezitik, traktandezitik lavlar ve lavlarla birlikte bulunan kaba dokuhı piroklastik kayalardan yapılıdır. Yuntdağ volkanikleri içinde 4 farklı kaya birimi ayntlanmıştır. Bunlar: 1. Pembe-gri renkli masif andezitik lavlardan yapılı Helvacı andezitleri, 2. Siyah renkli, afanitik dokulu andezit lavları, 3. İnce taneli beyaz-gri renkli tüf matriks içinde yeralan andezit blok ve lapillilerinden yapılı Haykıran bloklu piroklastikleri ve 4. Yuntdağ volkanizmasının merkezi çıkış alanlarında yüzlekler veren dayk ve -sub volkanik stoklardan yapılı Dumanhtepe dayklan. Yuntdağ volkanitleri içinde başlıca 6 farklı volkanik fasiyes tanımlanmıştır. 1. Akma liminalanmalı andezit lavı fasiyesi, 2. Subvolkanik andesitler, 3. Sütun eklemli andezit lavı fasiyesi, 4. Akma breşi fasiyesi, 5. Blok ve kül akma birikintileri fasiyesi ve 6. Tane destekli, andezitik lav-cüruf fasiyesi. Yuntdağ volkanikleri jeokimyasal olarak andezit-dash bileşimlidir ve kalk-alkali karekterlidir. Jeokimyasal analiz sonuçlan Yuntdağ volkanizması içinde ayırtlanan farklı kaya birimlerinin kökensel olarak birbirleriyle ilişkili olduklarım ve kıtasak kabuk kenarı andezitik kuşaklarına benzerlik gösterdiklerini işaret eder. Yuntdağ volkanikleri, riyolhik bileşimli Foça volkanik kompleksi tarafından üzerlenir. Foça volkanik kompleksi içinde üç farklı kaya birimi yüzlek verir. Bunlar: 1. Foça riyolitleri, 2. Foça volkaniklastikleri ve 3. Foça alkali volkanitleri. Foça riyolitleri masif riyolit lav akmaları ve domlanndan yapılıdır. Riyolit domlan Foça volkaniklastik istifi tarafindan sarılırlar. Foça volkaniklastik istifi içinde üç farklı birim ayırtlanabilir. Bunlar: 1. Piroklastik akmalar, 2. Hyaloklastik breşler ve 3. Perlitlerdir. Masif riyolit domlan, vimerkeze yakın kesimlerde kaba kırıntılı piroklastikler ve perlitler tarafından çevrelenir ve domlardan uzaklaştıkça ince taneli piroklastikler ve kaynaklı tinlere geçilir. Foça volkaniklastikleriin litolojik ve sedimentoojik özellikleri ve domlarla ilişkileri riyolhik volkanizmamn sığ su ortamma sokulduğunu ve piroklastik istifin aynı ortamda domlarm sokulumuyla beraber gelişerek domlan sardığım gösteren veriler taşır. Üst kesimlere doğru volkanik malzemenin sığ su ortamını doldurması nedeniyle yersel karasal alanlar gelişmiş ve buralarda kaya kmntılannca zengin kanal dolgusu fâsiyesleri gelişmiştir. Foça volkaniklastikleri üst seviyelerde Foça alkali lavlarına ait ara düzeyler içerirler. Foça volkanik kompleksi içinde oluşum koşullarına göre 13 farklı fasiyes ayırtlanmıştır: 1. Masif riyolit fasiyesi, 2. Masif perlit fasiyesi, 3. Yerinde breşleşmiş hyaloklastit fasiyesi, 4. Yeniden işlenmiş hyaloklastit fasiyesi, 5. Laminalı çamurtaşı fasiyesi, 6. İnce taneli riyolit pumis-kaya kırıntısı fasiyesi, Sualtı kaynaklı ignimbirit fasiyesi, 7. Kaba taneli riyolit pumis-kaya kınntısı fasiyesi, 8. Kaya kuıntısmca zengin kanal dolgu fasiyesi, 9. Sualtı kaynaklı ignimbirit fasiyesi, 10. Breşik perlit fasiyesi, 11. Sualtı kül yağıntı fasiyesi, 12. Alkali lav akma fasiyesi ve 13. Alkali dayklar. Foça riyolitleri kalk-alkali karekterlidir ve kimyasal özellikleri orojenez sonrası granitoidik kayalarla benzerlikler sunar. Diğer yandan alkali lav akmaları riftleşmeyle ilişkili veya kıta içi bazaltlara ait kimyasal özelliklere sahiptir. Foça volkanik kompleksi yanal ve düşey yönde san-beyaz renkli gastrapod fosilleri içeren kireçtaşlan ve killi kireçtaşlarına geçer ve bu birim çalışma alanında gözlenen en genç kaya birimidir. Yuntdağ volkanitleri, Foça volkanik kompleksi ve Foça alkali volkanitleri arasmdaki geçişli stratigrafi ilişkileri ve bu kayalann jeokimyasal özellikleri Batı Anadolu* da Aüağa- Foça çevresindeki volkanizmamn birbirini izleyen ve birbirleriyle ilişkili bir tektonik rejim altında oluştuğunu gösterir. vu